Sıkça Sorulan Sorular (FAQ) – Robotlu Otomasyonlar

Robotlu otomasyon yatırımı düşünen üretim ekipleri için; maliyet, geri dönüş, güvenlik, entegrasyon ve devreye alma süreçlerine dair en sık sorulan sorular ve net cevaplar.

1) Robotlu otomasyon nedir?

Tekrarlı, hassas veya riskli üretim işlerini endüstriyel robot (kolaboratif robot/cobot veya klasik robot) ve çevre ekipmanlarıyla (fikstür, konveyör, vision, sensör, güvenlik) otomatikleştirme çözümüdür.

2) Hangi işleri robotla otomatikleştirmek daha uygundur?

Pick & place / parça taşıma
Paketleme, paletleme
Kaynak (spot/ark), yapıştırma, sızdırmazlık
Boyama (özel güvenlik şartlarıyla)
CNC/press besleme (machine tending)
Montajın belirli adımları (vida, pres, klipsleme)
Taşlama, çapak alma (uygun proses tasarımıyla)
Görüntü işleme ile kalite kontrol (vision + robot)

3) Robot her zaman en doğru çözüm mü?

Hayır. Parça varyasyonu çok yüksekse, toleranslar genişse, besleme şekli belirsizse veya çevrim süresi çok kısaysa; önce fikstürleme, poka-yoke, proses iyileştirme daha iyi ROI verebilir.

4) Cobot ile endüstriyel robot arasındaki fark nedir?

Cobot: İnsanla yakın çalışmaya uygun, genelde daha kolay devreye alınır; hız/kapasite sınırlı olabilir.
Endüstriyel robot: Daha yüksek hız, erişim ve taşıma kapasitesi; çoğu durumda kafes/güvenlik sistemi gerekir.

5) Cobot “kafessiz” mi çalışır?

Her zaman değil. Risk değerlendirmesine bağlıdır. Keskin uç, yüksek hız, ağır parça, sıkıştırma noktaları vb. varsa ek güvenlik (sensör, hız limiti, güvenlik tarayıcı, bariyer) gerekebilir.

6) Kaç eksen (6 eksen, SCARA, Delta) seçmeliyiz?

SCARA: Hızlı, düzlemde montaj/pick&place
Delta: Çok hızlı pick&place (gıda/paketleme)
6 eksen: En esnek (montaj, besleme, kaynak vb.)
Seçim; işin geometrisi, hız ihtiyacı, erişim mesafesi ve yük kriterlerine göre yapılır.

7) Bir işin robotlanabilir olduğunu nasıl anlarız?

Şu sorular “evet”e yaklaştıkça robot uygunluğu artar:

Parça konumu tekrarlı ve fikstürlenebilir mi?
Çevrim süreleri stabil mi?
Kalite kriterleri ölçülebilir mi?
Besleme (tray, konveyör, bunker) çözülebilir mi?
Operasyon güvenlik ve ergonomi açısından riskli mi?
Hat akışında robot için alan ve lojistik var mı?

8) En sık eksik görülen konu nedir?

Besleme ve fikstürleme. Robotun “kolu” kadar; parçanın robota doğru şekilde gelmesi kritik.

9) Robot hızlanınca üretim mutlaka artar mı?

Hayır. Darboğaz farklı bir noktadaysa robot bekler. Bu yüzden hat genelinde denge (line balancing) ve darboğaz analizi şarttır.

10) Robotlu otomasyonun ROI’si genelde kaç aydır?

Proses ve vardiya sayısına bağlı. En sık görülen bant:

2–3 vardiya çalışan, işçilik yoğun operasyonlarda: 6–18 ay
Tek vardiya / değişken ürün karmasında: 12–36 ay

11) Maliyet sadece robotun fiyatı mı?

Hayır. Tipik maliyet kalemleri:

Robot + kontrolör + teach pendant
Gripper/EOAT (uç ekipman)
Fikstür, konveyör, besleme sistemi
Güvenlik ekipmanları (kafes, scanner, ışık perdesi)
Vision sistemi (varsa)
Entegrasyon, yazılım, devreye alma
Eğitim, bakım, yedek parça
Hattın duruş maliyeti (kurulum esnasında)

12) ROI hesabına neleri dahil etmeliyiz?

İşçilik verimi (operatör başına çıktı artışı)
Hurda/yeniden işleme düşüşü
Duruş azalması (stabil çevrim)
İSG risklerinin azalması (dolaylı maliyetler)
Vardiya esnekliği ve kapasite artışı

13) Robotu mevcut hattımıza nasıl entegre ederiz?

Genellikle:

PLC ile I/O veya fieldbus üzerinden haberleşme
Konveyör/servo/sensörlerle senkronizasyon
MES/SCADA’ya duruş, çevrim, alarm ve üretim verisi aktarımı

14) Vision şart mı?

Değil. Parça konumu stabilse vision gerekmeyebilir. Ancak:

Rastgele besleme
Konum toleransı dar
Model/versiyon karışıklığı riski
varsa vision büyük fark yaratır.

15) Uç ekipman (gripper) seçimi nasıl yapılır?

Parçanın:

Ağırlığı ve yüzey yapısı
Tutma noktaları
Deformasyon riski
Kir/yağ durumu
gibi kriterlere göre pnömatik, vakum, manyetik, mekanik çözümler seçilir.

16) Robot hücresinde güvenlik nasıl sağlanır?

Risk analizi (ilk adım)
Kafes/bariyer, kapı kilidi (interlock)
Lazer tarayıcı / ışık perdesi
Acil stop ve güvenli hız modları
Güvenli PLC / güvenlik rölesi
Operatör prosedürleri ve eğitim

17) Güvenlik, çevrim süresini düşürür mü?

Doğru tasarımla minimal etkiler. Yanlış tasarımda ise robot sık sık durur. Bu nedenle güvenlik, proje başında tasarlanmalı.

18) Devreye alma ne kadar sürer?

Kapsama göre değişir:

Basit pick&place: birkaç hafta–2 ay
Vision + çok istasyonlu hücre: 2–6 ay
Devreye alma başarısı için FAT/SAT planı kritik.

19) FAT ve SAT nedir?

FAT (Factory Acceptance Test): Entegratör sahasında kabul testi
SAT (Site Acceptance Test): Müşteri sahasında, gerçek hat koşullarında kabul testi

20) Robot arıza yaparsa üretim tamamen durur mu?

Tasarım yaklaşımına bağlı:

Tek robot tek istasyon: durma riski yüksek
By-pass/manuel mod, buffer, yedek gripper, hızlı değişim planı: risk azalır

21) Bakım için hangi hazırlıklar yapılmalı?

Kritik yedek parça listesi (gripper parçaları, sensör, kablo, vakum elemanları)
Periyodik bakım planı
Alarm/arıza kayıt standardı
Yetkili servis ve SLA (müdahale süresi)

22) Robot kaliteyi nasıl artırır?

Standart çevrim + tekrar edilebilir hareket sayesinde:

Operatör kaynaklı varyasyon azalır
Ölçülebilir ve izlenebilir proses oluşur
Vision ile %100 kontrol mümkün olur

23) OEE’yi nasıl etkiler?

Genelde performans ve kalite bileşenleri artar. Ancak hücre tasarımı kötü ise “kullanılabilirlik” düşebilir (sık duruş/arıza). Bu yüzden hücreyi OEE hedefiyle tasarlamak gerekir.

24) Doğru integratörü nasıl seçeriz?

Benzer uygulamada referans
Kaynak kod/dokümantasyon teslimi
Eğitim ve devreye alma sonrası destek
Güvenlik ve risk analizi yetkinliği
Yedek parça/servis ağı

25) Sözleşmede kritik maddeler neler?

Kapsam ve kabul kriterleri (çevrim süresi, kalite, güvenlik)
FAT/SAT ve performans test planı
Garanti + SLA
Dokümantasyon, yedek parça listesi, eğitim içeriği
Değişiklik yönetimi ve ek iş tanımı