Sıkça Sorulan Sorular (FAQ) – İş Güvenliği ve Makine Emniyeti Otomasyon Çözümleri

Bu sayfa; üretim tesislerinde iş güvenliği ve makine emniyetini artırmaya yönelik otomasyon çözümlerini (güvenlik PLC’leri, ışık perdeleri, lazer tarayıcılar, emniyet röleleri, kilitlemeli kapılar, güvenli hız/stop fonksiyonları vb.) değerlendiren ekipler için hazırlanmıştır.

1) İş güvenliği ile makine emniyeti aynı şey mi?

Yakın ama farklıdır:

İş güvenliği (İSG): İnsan sağlığı ve güvenliğini kapsayan daha geniş çerçeve (davranış, prosedür, eğitim, PPE vb.).
Makine emniyeti: Makineden kaynaklı risklerin tasarım ve teknik önlemlerle azaltılması (koruyucular, güvenlik fonksiyonları, güvenlik otomasyonu).

2) “Güvenlik otomasyonu” neyi ifade eder?

Tehlikeli hareketleri kontrol eden ve risk oluştuğunda makineyi güvenli duruma alan otomasyon altyapısıdır. Örn: acil stop, kapı kilidi, ışık perdesi tetiklenince güvenli duruş, güvenli hız izleme.

3) Makine emniyeti otomasyonunda hedef nedir?

Kazaları önlemek / riskleri kabul edilebilir seviyeye indirmek
Üretimi gereksiz durdurmadan doğru güvenlik seviyesini sağlamak
Arıza ve müdahale anlarında kontrollü güvenli davranış

4) Hangi makinelerde en sık ihtiyaç olur?

Presler, kesme/delme hatları
Robot hücreleri ve paletleme sistemleri
Konveyörlü transfer hatları
CNC tezgahlar ve otomatik yükleme-boşaltma
Paketleme, dolum, etiketleme makineleri
Yüksek sıcaklık, kimyasal, döner ekipman içeren prosesler

5) En sık görülen riskler neler?

Sıkışma/ezilme, kesilme, fırlayan parça, beklenmedik çalıştırma, enerji boşalması (pnömatik/hidrolik), robot çalışma alanı ihlali, bakım sırasında hareketli parçalara erişim.

6) Işık perdesi ne işe yarar?

Tehlikeli bölgeye el/kol gibi bir uzuv girdiğinde algılar ve güvenlik devresini tetikleyerek makineyi güvenli durdurur. Uygun mesafe, çözünürlük ve cevap süresi doğru seçilmelidir.

7) Lazer tarayıcı (safety scanner) ne zaman tercih edilir?

Robot hücreleri, AGV/AMR alanları, geniş giriş bölgeleri gibi “alan” güvenliği gereken yerlerde; uyarı alanı + stop alanı gibi çok bölge kurguları yapılabilir.

8) Emniyet kapı kilidi (interlock) ne işe yarar?

Koruyucu kapı açıldığında makineyi durdurur; “kilitlemeli” tiplerde ise tehlike geçene kadar kapının açılmasını fiziksel olarak engeller (ör. yüksek ataletli döner sistemler).

9) Güvenlik rölesi ile güvenlik PLC’si arasındaki fark nedir?

Güvenlik rölesi: Daha basit uygulamalar için (tek kapı, tek ışık perdesi gibi).
Güvenlik PLC: Çok sayıda güvenlik cihazı, bölgelendirme, karmaşık mantık ve teşhis gerekiyorsa; daha esnek ve izlenebilir.

10) “Safe Torque Off (STO)” ne demek?

Sürücünün (servo/VFD) motora tork üretmesini engelleyen güvenlik fonksiyonudur. Doğru tasarlanırsa mekanik fren/kapama ihtiyacını bazı senaryolarda azaltabilir (uygulamaya göre değişir).

11) “Safe Speed / Safe Limited Speed (SLS)” ne işe yarar?

Operatör müdahalesi sırasında makine/robotun hızını güvenli limitte tutar. Böylece “tam duruş” yerine kontrollü düşük hız ile verimli çalışma mümkün olabilir.

12) Acil stop (E-Stop) her şeyi çözer mi?

Hayır. Acil stop kritik bir katmandır ama tek başına yeterli değildir. E-Stop; risk azaltma hiyerarşisinin bir parçasıdır, doğru koruyucu tasarım ve güvenlik fonksiyonları ile birlikte düşünülmelidir.

13) Makine emniyeti otomasyonunda ilk adım nedir?

Risk değerlendirmesi: Tehlikeleri belirlemek, risk seviyesini analiz etmek ve gereken risk azaltma önlemlerini tanımlamak.

14) “Risk değerlendirmesi” çıktı olarak ne üretir?

Genellikle:

Tehlike listesi ve senaryolar
Risk seviyeleri
Gerekli güvenlik fonksiyonları (ör. kapı açılırsa duruş, alan ihlalinde stop)
Performans/whole safety hedefleri (PL/SIL ihtiyacı gibi)
Doğrulama/test planı

15) Üretimi çok durdurmadan güvenlik nasıl iyileştirilir?

Bölgelendirme (sadece ilgili bölgeyi durdurma)
Teşhisli güvenlik cihazları ile hızlı arıza bulma
Uyarı alanı + stop alanı (scanner)
Güvenli düşük hız modları (SLS)
Bakım/ayar modları için kontrollü erişim (mode selection)

16) Güvenlik sistemleri normal PLC’ye bağlanır mı?

Evet; ancak güvenlik fonksiyonları güvenlik sertifikalı bir yapıda (güvenlik PLC/röle + güvenlik I/O) yürütülmelidir. Normal PLC’ye genellikle durum/teşhis bilgisi paylaşılır.

17) Güvenlik olaylarını raporlayabilir miyiz?

Evet. Kapı açılma, ışık perdesi kesilme, E-Stop gibi olaylar; SCADA/MES üzerinden izlenip raporlanabilir. Bu sayede “gereksiz duruş” nedenleri görünür olur.

18) Devreye alma sırasında hangi testler yapılır?

Güvenlik fonksiyonlarının tek tek doğrulanması
Kablolama ve cihaz teşhis kontrolleri
Duruş kategorisi ve duruş süresi doğrulaması
Fail-safe davranış (kablo kopması, sensör arızası gibi)
Operatör modları ve kilitli erişim testleri

19) Periyodik bakımda nelere bakılmalı?

Sensör hizası/temizliği (ışık perdesi, scanner)
Kapı kilidi mekanik aşınma
E-Stop butonları (takılma/geri dönme)
Güvenlik devresi logları ve arıza tekrarları
Pnömatik/hidrolik enerji boşaltma (LOTO süreçleri)

20) “Bypass” veya devre dışı bırakma neden çok riskli?

Arıza anında üretimi sürdürmek için güvenlik elemanını bypass etmek kazaya davetiye çıkarır. Bunun yerine; kontrollü bakım modu, yedekleme, hızlı müdahale prosedürü ve kök neden analizi kurulmalıdır.

21) Standartlara uyum neden önemli?

Makine emniyeti sadece “donanım takmak” değildir; tasarım, doğrulama, dokümantasyon ve işletim sürecini kapsar. Uyum; yasal riskleri ve kaza riskini azaltır.

22) Sorumluluk kimde?

Genellikle:

Makine üreticisi / integratör: tasarım ve uygunluk
İşletme: doğru kullanım, bakım, prosedür ve eğitim
Projeye özel olarak sözleşmede netleştirilmelidir.

23) Güvenlik sistemleri üretimi yavaşlatır mı?

Yanlış kurgulanırsa evet. Doğru kurguda ise; gereksiz duruşlar azalır, arıza teşhisi hızlanır ve güvenli üretim sürekliliği artar.

24) En sık yapılan hata nedir?

Güvenliği sonradan “ek parça” gibi görmek. En iyi sonuç, güvenliğin tasarımın başına alınmasıyla gelir: risk analizi → mimari → test planı.

25) Tedarikçi/entegratör seçerken nelere bakmalıyız?

Risk değerlendirmesi ve makine emniyeti tecrübesi
Referans projeler
Dokümantasyon kalitesi (şemalar, test raporları, parametre yedekleri)
Devreye alma sonrası destek (SLA)
Yedek parça ve servis erişimi

26) Proje tesliminde hangi dokümanlar olmalı?

Risk değerlendirmesi çıktıları
Güvenlik fonksiyon listesi ve doğrulama raporu
Elektrik/pnömatik şemalar
Parametre yedekleri, versiyon bilgileri
Operatör/bakım eğitim dokümanları
Periyodik kontrol planı