Sıkça Sorulan Sorular (FAQ) – Dijital İkiz (Digital Twin)

Bu sayfa; üretim, bakım, enerji, lojistik ve ürün geliştirme süreçlerinde dijital ikiz yaklaşımını değerlendiren ekipler için hazırlanmıştır.

1) Dijital ikiz nedir?

Dijital ikiz; bir ürün, makine, hat, fabrika veya sürecin dijital ortamda temsil edilmesi ve mümkünse gerçek dünyadaki verilerle senkron tutularak izleme, analiz, optimizasyon ve “what-if” senaryoları çalıştırmayı sağlayan model + veri + yazılım bütünüdür.

2) Simülasyon ile dijital ikiz aynı şey mi?

Değil. Simülasyon genelde belirli varsayımlarla “tek seferlik” senaryo çalıştırır. Dijital ikiz ise çoğunlukla canlı/operasyon verisiyle güncellenir, değişimi takip eder ve karar desteği üretir.

3) Dijital ikizin “canlı” (real-time) olması şart mı?

Şart değil. Dijital ikiz; ihtiyaca göre dakikalık/saatlik güncellenen veya belirli olaylarda (kalıp değişimi, bakım, parti değişimi) güncellenen yapıda olabilir. Real-time ihtiyacı kullanım senaryosuna bağlıdır.

4) Dijital ikiz hangi seviyelerde yapılır?

• Ürün ikizi: ürünün davranışı/performansı (tasarım → saha geri bildirimi)
• Varlık (asset) ikizi: makine/ekipman odaklı (bakım, arıza, enerji)
• Süreç ikizi: proses parametreleri ve kalite ilişkileri
• Hat/Fabrika ikizi: akış, kapasite, darboğaz, lojistik

5) Dijital ikiz hangi problemleri çözer?

• Plansız duruşları azaltma, kestirimci bakım
• Enerji tüketimini düşürme, enerji optimizasyonu
• Kalite sapmalarını erken fark etme, parametre optimizasyonu
• Kapasite planlama, darboğaz analizi
• Devreye alma/komisyonlama süresini kısaltma
• Yeni ürün/versiyon geçişlerini daha güvenli yapma

6) En hızlı değer üreten dijital ikiz senaryoları hangileri?

Genelde “asset” odaklı başlıklar hızlıdır:

• Kritik ekipmanda arıza öncesi uyarı
• Duruş ve performans kayıplarına kök neden
• Enerji/ürün metrikleri ve anomali tespiti

7) Dijital ikiz sadece büyük fabrikalar için mi?

Hayır. Doğru kapsamla tek makine/tek hücre pilotu olarak başlanabilir. Önemli olan “büyük model” değil, net KPI ve kullanılabilir veri.

8) Dijital ikiz için hangi veriler gerekir?

Kullanım amacına göre değişir; yaygın veri kaynakları:

• PLC/SCADA, sensörler (titreşim, sıcaklık, akım, basınç, hız)
• Üretim verisi (adet, çevrim, duruş nedenleri, OEE)
• Kalite verisi (ölçüm sonuçları, hurda, rework)
• Bakım verisi (arıza kayıtları, iş emirleri, parça değişimleri)
• Enerji verisi (kWh, pik, basınçlı hava vb.)

9) Eski makinelerle dijital ikiz yapılabilir mi?

Çoğu durumda evet. Ek sensörler, enerji ölçümü, edge cihazlar veya mevcut sinyallerin okunmasıyla “minimum viable” ikiz kurulabilir.

10) MES/ERP/CMMS entegrasyonu şart mı?

Şart değil ama değer katar:

• MES/ERP: iş emri, ürün/lot bağlamı
• CMMS/EAM: bakım planları, arıza geçmişi
  Birçok projede önce sahadan veri + izleme kurulur, sonra entegrasyon genişletilir.

11) Veri kalitesi düşükse dijital ikiz işe yarar mı?

Dijital ikiz veriyle beslenir. Veri kalitesi düşükse önce:

• tanımların netleştirilmesi (durum/duruş kodları)
• sensör doğrulama ve kalibrasyon
• zaman senkronu ve veri tutarlılığı
  iyileştirilmelidir.

12) Dijital ikiz mutlaka “fizik tabanlı” mı olmalı?

Hayır. İkiz şu yaklaşımlarla kurulabilir:

• Fizik tabanlı modeller (mekanik/termal/akışkan)
• Veri tabanlı (ML/istatistik) modeller
• Hibrit (ikisi birlikte)
  Seçim; problem, veri erişimi ve doğruluk ihtiyacına bağlıdır.

13) Model doğruluğu nasıl ölçülür?

• Geçmiş veride doğrulama (back-testing)
• Sahada tahmin/ölçüm farkı (hata metrikleri)
• Alarm kalitesi (yanlış alarm / kaçan arıza)
• İşletme KPI etkisi (duruş azalması, hurda düşüşü)

14) “Tüm fabrikayı birebir kopyalamak” gerekiyor mu?

Genellikle hayır. Dijital ikiz, her detayı modellemekten çok karar için gereken doğruluk ve kapsamı hedeflemelidir (aksi halde maliyet ve karmaşıklık artar).

---

15) Dijital ikiz projesine nasıl başlanmalı?

Pratik bir yol:

1. Net hedef + KPI (örn. plansız duruşu %X azalt)
2. Kapsam seçimi (tek varlık/tek hat)
3. Veri toplama ve veri sözlüğü (tag/olay tanımları)
4. Basit model + dashboard + aksiyon akışı
5. Sahada doğrulama, iyileştirme
6. Ölçekleme ve standardizasyon

16) İlk pilot için hangi kapsam önerilir?

• Kritik bir ekipman (kompresör, fırın, pres, CNC, robot hücresi vb.)
• Darboğaz bir hat istasyonu
• Enerji yoğun bir proses
  Ölçülebilir kazanç üretmek pilotun başarısını belirler.

17) Dijital ikiz devreye alındıktan sonra “bitti” mi?

Hayır. Model ve kurallar yaşayan bir yapıdır:

• proses değiştikçe güncellenir
• yeni ürün/ham madde etkileri eklenir
• alarm eşikleri ve tahmin modelleri iyileştirilir

18) Dijital ikizi kim sahiplenmeli?

Genelde başarı; IT/OT, üretim, bakım ve kalite ekiplerinin ortak sahipliğine bağlıdır. En kritik nokta: çıktıları aksiyona bağlayan süreç sahipliği (kim ne zaman ne yapacak?).

19) Operatör/bakım ekipleri için fayda nasıl görünür olur?

• Daha az arıza sürprizi
• Daha hızlı kök neden bulma
• Standart ve anlaşılır ekranlar
• Gereksiz alarm gürültüsünün azaltılması
  Kullanıcı deneyimi zayıfsa ikiz “rapor”da kalır.

20) Siber güvenlik açısından risk yaratır mı?

Yeni bağlantılar yeni riskler doğurabilir. İyi uygulamalar:

• OT ağ segmentasyonu
• rol bazlı erişim ve kayıt (audit)
• güvenli veri geçişi (gateway/VPN/sertifika)
• yedekleme, sürümleme ve olay müdahale planı

21) Bulut mu on-prem mi?

Tek doğru yok:

• On-prem: gecikme/kapalı ağ/kurumsal politika
• Bulut: hızlı ölçekleme, uzaktan erişim
• Hibrit: sahada edge + merkezi analiz (çok yaygın)

22) Dijital ikizin maliyet kalemleri nelerdir?

• Veri toplama altyapısı (gateway, sensör, bağlantı)
• Yazılım platformu (lisans/abonelik)
• Modelleme ve entegrasyon
• Dashboard/raporlama
• Eğitim, bakım, güvenlik gereksinimleri

23) ROI en çok nereden gelir?

• Plansız duruş ve arıza maliyetinin düşmesi
• Hurda/kalite kayıplarının azalması
• Enerji tüketiminin optimize edilmesi
• Kapasite artışı ve daha iyi planlama

24) En sık yapılan hata nedir?

“Önce platformu alalım” yaklaşımı. Doğru sıra genelde:
kullanım senaryosu + KPI → veri → basit model → doğrulama → ölçekleme

25) Dijital ikiz ne zaman başarısız olur?

• KPI ve aksiyon süreci tanımlı değilse
• Veri kalitesi/sürekliliği zayıfsa
• Çok büyük kapsamla başlanırsa
• Kullanıcılar (üretim/bakım) sürece dahil edilmezse
• Alarm çok üretip güven kaybettirirse