Veri, Yeni Petroldür
Endüstriyel otomasyon dünyasında sıkça karıştırılan iki kavram vardır: HMI (Human Machine Interface) ve SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition). Her ikisi de operatörlerin makineleri kontrol etmesini sağlar, ancak kapsamları çok farklıdır. Avea Otomasyon olarak bu makalede, işletmeniz için hangisinin doğru olduğunu analiz ediyoruz.
1. HMI (Operatör Paneli) Nedir?
HMI, tek bir makineye veya küçük bir makine grubuna bağlı olan dokunmatik ekrandır.
* Kullanım Alanı: Makine başı. Operatör hızı ayarlar, start/stop verir.
* Özellik: Genellikle anlık duruma odaklanır. Geçmişe dönük veri saklama kapasitesi sınırlıdır.
* Avea Çözümü: Siemens Comfort Paneller veya Delta DOP-100 serisi ile kullanıcı dostu arayüzler tasarlıyoruz.
2. SCADA (Merkezi Denetim) Nedir?
SCADA, tüm fabrikayı kuşbakışı gören sistemdir. Eski hantal sistemlerin aksine, Modern Web SCADA çözümlerimiz:
* HTML5 Tabanlıdır: Bilgisayara program kurmaya gerek kalmadan, Chrome veya Safari üzerinden fabrikanızı izleyebilirsiniz.
* Database Gücü: SQL Veritabanında yıllarca geriye dönük veri saklar.
* ERP Entegrasyonu: Üretim verilerini SAP veya Logo gibi muhasebe programlarına (REST API ile) otomatik aktarır.
Ne Zaman SCADA’ya Geçmelisiniz?
- Birden fazla üretim hattınız varsa ve hepsini tek ekrandan görmek istiyorsanız.
- “Geçen ay şu ürünü üretirken fırın sıcaklığı neydi?” gibi soruların cevabını arıyorsanız (İzlenebilirlik).
- Arızalar oluştuğunda bakım ekibine otomatik SMS/Mail atılmasını istiyorsanız.
Eskişehir’de SCADA Uzmanlığı
Avea Otomasyon, özellikle WinCC (Siemens) ve açık kaynaklı SCADA platformlarında derin bir tecrübeye sahiptir.
* Enerji İzleme SCADA’sı
* Üretim Takip Sistemi (MES Entegrasyonu)
* Arıtma Tesisi Otomasyonu
Verilerinizi karanlıkta bırakmayın. Doğru görselleştirme ile fabrikanızın röntgenini çekin.
Modern SCADA Mimarileri: Client-Server vs Web Tabanlı
Geleneksel SCADA sistemleri, fabrika içindeki bir sunucuya kurulu yazılım üzerinden çalışırdı. Operatörler yalnızca o bilgisayarın başında oturarak verilere erişebilirdi. Bu Client-Server mimarisi yıllarca endüstrinin standardı oldu; ancak günümüzde ciddi kısıtlamalar barındırıyor.
Client-Server (Geleneksel) SCADA
- Her istemci bilgisayara ayrı lisans ve yazılım kurulumu gerekir.
- Güncellemeler merkezi değildir; her terminalde tek tek yapılmalıdır.
- Uzaktan erişim için VPN veya RDP gibi ek katmanlar şarttır.
- İşletim sistemi bağımlılığı yüksektir — çoğu sistem yalnızca Windows üzerinde çalışır.
Web Tabanlı (Modern) SCADA
- Tarayıcı üzerinden çalışır; bilgisayar, tablet veya telefon fark etmez.
- Tek bir sunucuda güncelleme yapıldığında tüm kullanıcılar anında yeni sürümü görür.
- HTML5 ve WebSocket teknolojileri sayesinde gerçek zamanlı veri akışı sağlanır.
- Platform bağımsızdır: Windows, macOS, Linux veya mobil cihazlardan erişilebilir.
Avea Otomasyon olarak yeni projelerimizde Web Tabanlı SCADA mimarisini tercih ediyoruz. Bu yaklaşım, özellikle birden fazla tesisi olan işletmelerde merkezi yönetim kolaylığı sağlıyor. Endüstriyel IoT altyapısı ile birleştirildiğinde, SCADA verileriniz bulut ortamında da güvenle saklanabilir ve analiz edilebilir hale gelir.
SCADA Güvenliği ve Siber Tehditler
SCADA sistemleri artık izole ağlarda çalışmıyor. İnternete açılan her endüstriyel sistem, potansiyel bir saldırı yüzeyi oluşturuyor. Son yıllarda enerji santralleri, su arıtma tesisleri ve üretim hatlarını hedef alan siber saldırılar ciddi biçimde arttı. Bu nedenle SCADA güvenliği, artık “olsa iyi olur” değil, zorunluluk haline geldi.
Başlıca SCADA Siber Tehditleri
- Yetkisiz Erişim: Zayıf parolalar veya varsayılan kullanıcı adları üzerinden sisteme sızma.
- Man-in-the-Middle (MitM) Saldırıları: PLC ile SCADA sunucusu arasındaki haberleşmenin dinlenmesi veya değiştirilmesi.
- Ransomware: SCADA sunucusunun şifrelenerek fidye talep edilmesi.
- Eski Protokol Açıkları: Modbus, OPC Classic gibi şifreleme içermeyen protokollerin istismar edilmesi.
Güvenlik İçin Temel Önlemler
- Ağ segmentasyonu uygulayın: IT ve OT ağlarını birbirinden ayırın.
- Tüm uzaktan erişimlerde çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) kullanın.
- SCADA sunucularını düzenli olarak yedekleyin ve felaket kurtarma planınızı güncel tutun.
- OPC UA gibi şifreli haberleşme protokollerine geçiş yapın.
- Endüstriyel siber güvenlik standartlarını takip edin.
IEC 62443 Endüstriyel Siber Güvenlik Standardı hakkındaki rehberimizde, OT ortamları için katmanlı güvenlik mimarisinin nasıl kurulacağını detaylı olarak ele alıyoruz. SCADA projenizi planlarken bu standardı referans almanızı şiddetle tavsiye ediyoruz.
SCADA ile Üretim Takibi ve OEE Hesaplama
SCADA sistemlerinin en güçlü yanlarından biri, ham makine verilerini anlamlı üretim metriklerine dönüştürebilmesidir. Bunların başında OEE (Overall Equipment Effectiveness — Toplam Ekipman Etkinliği) gelir.
OEE Nedir?
OEE, bir üretim hattının gerçek performansını üç temel bileşen üzerinden ölçer:
- Kullanılabilirlik (Availability): Planlanan üretim süresinin ne kadarında makine gerçekten çalıştı?
- Performans (Performance): Makine çalışırken ideal hıza ne kadar yaklaştı?
- Kalite (Quality): Üretilen parçaların ne kadarı ilk seferde hatasız çıktı?
OEE = Kullanılabilirlik × Performans × Kalite
SCADA ile OEE Nasıl Hesaplanır?
- PLC’ler makinelerden çevrim süresi, duruş süresi, üretim adedi ve hatalı parça sayısı gibi verileri toplar.
- SCADA bu verileri gerçek zamanlı olarak SQL veritabanına kaydeder.
- Otomatik raporlama modülü, vardiya bazında veya günlük OEE değerlerini hesaplar.
- Dashboard ekranlarında anlık OEE göstergeleri, trend grafikleri ve karşılaştırmalı analizler sunulur.
Dünya genelinde %85 ve üzeri OEE değeri “World Class” olarak kabul edilir. Birçok Türk fabrikasında bu oran %40–60 aralığındadır. SCADA tabanlı üretim takibi ile duruş nedenlerini tespit edip sistematik olarak iyileştirme yapabilirsiniz. Kestirimci bakım stratejileri ile birleştirildiğinde, plansız duruşları minimuma indirerek OEE değerinizi önemli ölçüde artırabilirsiniz.
Avea Otomasyon SCADA Projeleri
Avea Otomasyon olarak Eskişehir merkezli mühendislik ekibimizle farklı sektörlere yönelik SCADA çözümleri geliştiriyoruz. Projelerimizin kapsamı, ihtiyaç analizinden devreye alma ve eğitime kadar tüm süreci kapsar.
Sunduğumuz SCADA Proje Tipleri
- Enerji İzleme SCADA’sı: Elektrik, doğalgaz, su ve basınçlı hava tüketimlerini anlık olarak izleyin. Enerji maliyetlerinizi hat bazında analiz edin, tasarruf fırsatlarını raporlarla görün.
- Üretim Takip ve MES Entegrasyonu: Üretim adetleri, çevrim süreleri, OEE değerleri ve duruş analizlerini tek bir ekrandan yönetin. ERP sisteminizle otomatik veri alışverişi sağlayın.
- Su ve Atıksu Arıtma SCADA’sı: Pompa istasyonları, kimyasal dozlama üniteleri ve debi ölçüm noktalarını merkezi olarak kontrol edin. Yasal raporlama gereksinimlerini otomatik olarak karşılayın.
- Depo ve Lojistik SCADA’sı: Konveyör sistemleri, otomatik depolama üniteleri ve sevkiyat hatlarını izleyin. Barkod ve RFID entegrasyonu ile ürün takibini uçtan uca sağlayın.
- Bina Otomasyon SCADA’sı (BMS): HVAC, aydınlatma, yangın algılama ve güvenlik sistemlerini tek bir platformda birleştirin. Enerji verimliliğini artırırken konfor seviyesini koruyun.
Her projede PLC programlama altyapısından SCADA ekran tasarımına, veritabanı yapılandırmasından siber güvenlik önlemlerine kadar bütüncül bir yaklaşım benimsiyoruz. Sistemlerinizin sürekliliğini garanti altına almak için yedekleme ve felaket kurtarma planlarını da proje kapsamına dahil ediyoruz.
Sonuç
SCADA ve HMI, birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır. HMI makine başında operatöre anlık kontrol imkanı sunarken, SCADA tüm tesisi kuşbakışı görmenizi, geçmişe dönük verileri analiz etmenizi ve stratejik kararlar almanızı sağlar. Günümüzde web tabanlı SCADA mimarileri, endüstriyel IoT entegrasyonu ve siber güvenlik standartları ile birleştiğinde, fabrikanız gerçek anlamda dijital bir dönüşüm yaşar. Avea Otomasyon olarak, işletmenizin ölçeğine ve sektörüne uygun SCADA çözümünü birlikte tasarlamak için yanınızdayız. Verilerinizi değere dönüştürmenin ilk adımı, doğru sistemi seçmekle başlar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Q: SCADA ile HMI arasındaki temel fark nedir?
A: HMI, tek bir makine veya küçük bir makine grubunu kontrol etmek için kullanılan dokunmatik operatör panelidir. SCADA ise tüm fabrikayı veya tesisi merkezi olarak izleyen, verileri toplayan, saklayan ve raporlayan üst düzey bir denetim sistemidir. HMI anlık duruma odaklanırken, SCADA geçmişe dönük veri analizi, alarm yönetimi ve ERP entegrasyonu gibi gelişmiş özellikler sunar.
Q: Web tabanlı SCADA sistemleri güvenli midir?
A: Evet, doğru yapılandırıldığında web tabanlı SCADA sistemleri geleneksel sistemler kadar — hatta daha — güvenli olabilir. SSL/TLS şifreleme, çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA), rol tabanlı erişim kontrolü ve ağ segmentasyonu gibi önlemlerle güvenlik sağlanır. IEC 62443 standardına uygun bir siber güvenlik mimarisi kurulması kritik önem taşır.
Q: SCADA sistemi kurmak ne kadar sürer?
A: Proje kapsamına göre değişmekle birlikte, orta ölçekli bir üretim tesisi için tipik bir SCADA projesi 4 ile 12 hafta arasında tamamlanır. Bu süre; ihtiyaç analizi, PLC programlama, SCADA ekran tasarımı, veritabanı yapılandırması, test ve devreye alma aşamalarını kapsar. Mevcut otomasyon altyapınızın durumu süreyi doğrudan etkiler.
Q: SCADA sistemi mevcut PLC ve makine altyapımla uyumlu çalışır mı?
A: Modern SCADA platformları, Siemens, Allen-Bradley, ABB, Schneider, Delta ve Mitsubishi gibi tüm büyük PLC markalarıyla uyumludur. Modbus TCP/RTU, OPC UA, PROFINET ve Ethernet/IP gibi standart endüstriyel protokoller üzerinden haberleşme sağlanır. Mevcut altyapınıza ek donanım yatırımı yapmadan SCADA entegrasyonu gerçekleştirmek çoğu durumda mümkündür.
Q: SCADA ile OEE takibi yapabilir miyim?
A: Evet, SCADA sistemleri OEE hesaplama için en etkili araçlardan biridir. PLC’lerden toplanan çevrim süresi, duruş süresi, üretim adedi ve hatalı parça verileri SCADA tarafından otomatik olarak işlenir. Vardiya bazında, hat bazında veya ürün bazında OEE raporları oluşturulabilir. Bu veriler sayesinde darboğazları tespit edip sürekli iyileştirme (Kaizen) çalışmalarınızı somut verilere dayandırabilirsiniz.
Bizi Takip Edin
Projeniz için en doğru çözümü mü arıyorsunuz? Sosyal medya hesaplarımızdan güncel projelerimizi inceleyebilir veya ofisimizi ziyaret edebilirsiniz.
📷 Instagram: avea.otomasyon
📘 Facebook: Avea Otomasyon
💼 LinkedIn: Avea Otomasyon
📍 Google Maps: Yol Tarifi Alın
📍 Hızlı Ulaşım: g.page/AveAOtomasyon