Sıkça Sorulan Sorular (FAQ) – Üretimden Veri Toplama, İzleme ve Analiz Sistemleri

Bu sayfa; üretim sahasından veri toplama, anlık izleme, raporlama ve analitik çözümleri (IIoT, SCADA, OEE, MES entegrasyonu, edge gateway vb.) değerlendiren işletmeler için hazırlanmıştır.

1) Üretimden veri toplama sistemi nedir?

Makine, hat ve proseslerden gelen sinyalleri (durum, sayaç, hız, sıcaklık, enerji vb.) toplayıp anlık izleme, raporlama ve analiz yapmayı sağlayan yazılım + donanım altyapısıdır.

2) SCADA, IIoT platformu, OEE yazılımı ve MES arasındaki fark nedir?

SCADA: Anlık izleme + alarmlar + proses ekranları (operasyon odaklı)
IIoT Platformu: Çok kaynaktan veri toplama, edge/bulut bağlantıları, API, analitik altyapısı
OEE Yazılımı: Üretim verimliliği metrikleri (OEE/duruş/kayıp) için uzmanlaşmış çözüm
MES: Üretim yönetimi (reçete, izlenebilirlik, iş emri, kalite kayıtları, WIP)

3) “Veri toplamak” ile “anlam üretmek” arasındaki fark nedir?

Veri toplamak; sinyali kaydetmektir. Anlam üretmek; doğru tanımlar (etiketleme), bağlam (iş emri/ürün) ve KPI’larla veriyi karar destek haline getirmektir.

4) Bu sistemlerin en büyük faydası nedir?

Plansız duruşların görünür olması ve azaltılması
Üretim kayıplarının kök neden analizi
OEE ve hat verimliliğinin artırılması
Kalite sapmalarının erken fark edilmesi
Enerji ve kaynak tüketiminin izlenmesi
İzlenebilirlik ve denetim kolaylığı

5) En hızlı geri dönüş sağlayan kullanım senaryoları hangileri?

Duruş takibi + duruş nedenleri (downtime reason)
Sayaç/çevrim süresi takibi + darboğaz görünürlüğü
Hurda ve yeniden işleme kayıtları
Enerji izleme (özellikle yoğun tüketen ekipmanlarda)

6) Nereden başlamalıyız?

Genellikle en iyi başlangıç:

En kritik hat/makine seçimi (darboğaz veya yüksek kayıp)
Sadece “temel veri seti” ile pilot (durum + sayaç + duruş)
KPI panoları (OEE, duruş, çevrim, hurda)
Standardı oturtup ölçekleme

7) “Temel veri seti” neleri içerir?

Minimum başarılı set:

Makine durumu (çalışıyor/duruyor/arızalı/ayar)
Üretim adedi (iyi/hatalı mümkünse)
Çevrim zamanı veya hız
Duruş başlangıç-bitiş ve duruş nedeni (manuel/otomatik)
Opsiyonel: enerji, sıcaklık/basınç, alarm kodları.

8) Hangi sıklıkta veri toplamalıyız?

Amaca göre:

Duruş ve sayaç: olay bazlı veya saniyelik (1–5 sn)
Proses değerleri (analog): 1–10 sn veya kritikse daha sık
Enerji: 1 dk – 15 dk (detaya göre)

9) Veriyi nerelerden alırız?

PLC/drive/sürücü sistemleri
Sensörler, sayaçlar, tartım sistemleri
SCADA sistemleri
CNC kontrolörleri
Manuel giriş terminalleri (operatör ekranı)
Enerji analizörleri

10) Eski makinelerden veri alınabilir mi?

Çoğu zaman evet:

Ek sensör (çevrim sayacı, akım trafosu, titreşim)
I/O modülleri
Edge gateway ile seri/analog toplama
Makineye müdahale etmeden “non-invasive” ölçüm

11) ERP/MES ile entegrasyon şart mı?

Şart değil. Birçok projede önce saha verisi görünür yapılır.
Ancak iş emri/ürün bazlı raporlama isteniyorsa entegrasyon ciddi değer katar.

12) Operatörün manuel veri girişi gerekli mi?

Bazı bilgiler için evet:

Duruş nedeni seçimi
Hurda nedeni / kalite kodları
Ayar/kalıp değişim gibi olayların açıklaması
Ama hedef; operatörü yormadan en az tıklama ile doğru veri almaktır.

13) En sık veri kalitesi sorunları neler?

Durumların net tanımlanmaması (stop vs arıza vs bekleme)
Sayaçların tutarsızlığı (reset, geri sayım, farklı kaynaktan okuma)
Duruş nedenlerinin “diğer” altında toplanması
Ürün/iş emri bağlamının eksikliği
Zaman senkronu problemleri

14) OEE’yi doğru ölçmek için ne gerekir?

“Planlı üretim zamanı” tanımı
Duruşların doğru sınıflandırılması (planlı/plansız)
İyi/hatalı adetlerin güvenilir olması
Hedef çevrim süresi / ideal hız referansı
Standardize edilmiş vardiya ve duruş kodları

15) KPI’ları nasıl seçmeliyiz?

İlk aşamada az ve net:

OEE (ve alt kırılımlar)
Top 5 duruş nedeni
Çevrim süresi sapmaları
Hurda oranı
Enerji/ürün (varsa)

16) Edge gateway nedir?

Sahada PLC/sensörlerden veri toplayıp ön işleme yapan, güvenli şekilde üst sisteme ileten cihaz/katmandır. Ağ kopsa bile “buffer” yapabilir.

17) Bulut mu on-prem mi seçmeliyiz?

On-prem: IT politikası, veri hassasiyeti, düşük gecikme ihtiyacı
Bulut: Hızlı ölçekleme, uzaktan erişim, daha az altyapı yönetimi
Sık tercih: hibrit (edge + yerel + seçili bulut servisleri).

18) Ağ kesilirse ne olur?

Doğru mimaride edge katmanı veriyi tamponlar; bağlantı gelince iletir. Kesinti senaryosu tasarımda mutlaka ele alınmalıdır.

19) Üretim verisi toplamak siber güvenlik riski yaratır mı?

Yeni bağlantılar yeni riskler doğurabilir. Bu yüzden:

OT ağ segmentasyonu
Yetkilendirme ve erişim kayıtları
Güvenli protokoller, VPN, sertifika yönetimi
Güncelleme ve yedekleme planı
gibi önlemler proje kapsamında olmalıdır.

20) “Sadece izleme” yapmak daha mı güvenli?

Genelde evet çünkü “kontrol” yetkisi verilmez. Yine de veri erişimi, ağ geçişleri ve kullanıcı yetkileri iyi tasarlanmalıdır.

21) Tipik devreye alma süresi ne kadar?

Kapsama göre:

Tek hat pilot: birkaç hafta – 2-3 ay
Çok hatlı yayılım: 3–12 ay (kademeli)

22) Üretimi durdurmak gerekir mi?

Çoğu veri toplama kurulumunda sınırlı duruş yeterlidir. Bazı sinyaller için kısa planlı duruşlar gerekebilir (kablolama, test).

23) Sistemi kim kullanacak?

Üretim: anlık takip, vardiya raporları
Bakım: arıza trendleri, MTBF/MTTR, alarm analizi
Kalite: hurda ve sapma analizi
Planlama: kapasite, darboğaz, teslimat performansı
Başarılı projeler bu ekipleri başlangıçta dahil eder.

24) Maliyet kalemleri nelerdir?

Veri toplama donanımı (gateway, I/O, sensör)
Yazılım lisansı/abonelik (SCADA/OEE/IIoT/MES modülü)
Entegrasyon ve devreye alma
Ekranlar/panolar, raporlama
Eğitim, bakım, siber güvenlik gereksinimleri

25) ROI en çok nereden gelir?

Duruşların azalmasıyla kapasite artışı
Hurda ve yeniden işleme düşüşü
Planlı bakımın iyileştirilmesi
Hızlı karar alma (kayıp görünürlüğü)

26) En sık proje hataları neler?

KPI ve tanımlar net olmadan yazılıma başlamak
“Her şeyi toplayalım” yaklaşımı (karmaşa)
Operatöre çok fazla manuel giriş yüklemek
Duruş kodlarını standartlaştırmamak
Ölçekleme planı olmadan pilotu bırakmak

27) Başarı için kritik noktalar nelerdir?

Basit başlayıp hızlı değer üretmek
Veri sözlüğü ve standartlar
Net rol ve sorumluluklar (kim, hangi kodu girer?)
Düzenli gözden geçirme (haftalık kayıp toplantısı)
Sürekli iyileştirme kültürü (veriyi aksiyona bağlamak)