Bir otomasyon sistemi fabrikada çoğu zaman 15–20 yıl çalışır. Bu süre boyunca her arızada, her ürün değişikliğinde ve her kapasite artışında aynı firmaya ihtiyaç duyarsınız. Bu yüzden otomasyon firması seçmek, bir makine satın almaktan çok uzun süreli bir ortak seçmeye benzer.
Aşağıdaki sorular, teklifleri yalnızca fiyata göre değil, yıllar içindeki toplam maliyete ve riske göre karşılaştırmanız için hazırlandı. Eskişehir ve çevresindeki fabrikalarla yaptığımız görüşmelerde en çok fark yaratan konuları bir araya getirdik. Sorular hangi firmayla çalışırsanız çalışın geçerlidir; bize de sorabilirsiniz.
Kısa cevap: kontrol listesi
- Arızada ne kadar sürede yerinde olabiliyorlar, uzaktan bağlanabiliyorlar mı
- Sizinkine benzer bir makine veya sektörde iş yapmışlar mı, gösterebiliyorlar mı
- Fabrikanızın kullandığı PLC, sürücü ve robot markalarında deneyimliler mi
- PLC/HMI programının şifresiz kaynak dosyası ve elektrik projesi size teslim ediliyor mu
- Pano ve elektrik donanımı hangi standartlara göre yapılıyor
- Makine emniyeti (risk değerlendirmesi, emniyet devresi) teklifin içinde mi
- Teklifte nelerin dahil, nelerin hariç olduğu açıkça yazıyor mu
- Devreye alma, operatör eğitimi ve garanti koşulları net mi
- Teslimden sonra servis nasıl işliyor
- Kullanılan parçaların yedek parça ve eskime durumu düşünülmüş mü
10 soru ve dikkat edilecekler
1. Arızada ne kadar sürede yanınızda olabilirler
Hat durduğunda kaybedilen her saat, otomasyon projesinin fiyat farkından çoğu zaman daha pahalıdır. Firmanın tesisinize uzaklığını, sahada kaç kişiyle çalıştığını ve yoğun dönemde nasıl önceliklendirme yaptığını sorun. İyi bir cevap somuttur: hangi saatlerde ulaşılabildiği, hangi bölgelere aynı gün gidebildiği ve uzaktan bağlantıyla ilk müdahalenin yapılıp yapılamayacağı. “Her zaman geliriz” gibi genel bir cevap yerine, bu bilgilerin sözleşmeye veya servis koşullarına yazılmasını isteyin.
2. Benzer bir makinede veya sektörde iş yapmışlar mı
Seramik fırını, pres hattı, dolum makinesi veya test standı birbirinden çok farklı süreçlerdir. Firmadan sizinkine benzer bir uygulamayı anlatmasını, mümkünse çalışan bir sistemi gösterebilmesini isteyin. Müşteri adı gizli olabilir; ama yapılan işi, karşılaşılan zorluğu ve nasıl çözüldüğünü ayrıntılı anlatabilmesi deneyimin en iyi göstergesidir.
3. Hangi markalarda deneyimliler, marka bağımsızlar mı
Fabrikanızda belirli bir PLC veya sürücü markası standart olarak kullanılıyorsa, yeni sistemin de aynı markada olması bakım ekibinizin işini kolaylaştırır ve yedek parça stokunu azaltır. Tek bir markanın satıcısı olan firmalar o markayı önerme eğilimindedir; marka bağımsız çalışan firmalar uygulamaya göre seçim yapabilir. Önerilen markanın Türkiye’de servis ve yedek parça bulunabilirliğini de sorun.
4. PLC programı ve elektrik projesi size teslim ediliyor mu
Bu, en sık atlanan ve sonradan en pahalıya patlayan konudur. Teslimde şunları isteyin: PLC ve HMI programlarının şifresiz ve açıklamalı kaynak dosyaları, güncel elektrik projesi, giriş-çıkış (I/O) listesi, sürücü ve robot parametre yedekleri, kullanılan yazılım sürümleri. Programın şifreli bırakılması veya “program bizde kalır” denmesi, ileride başka bir firmayla çalışmanızı neredeyse imkânsız hale getirir. Bu maddeyi teklife ve sözleşmeye yazdırın.
5. Pano ve elektrik donanımı hangi standartlara göre yapılıyor
Makinelerin elektrik donanımı için TS EN 60204-1, alçak gerilim panoları için TS EN 61439 serisi temel referanslardır. Kablo ve klemens etiketlemesi, kablo kesiti ve koruma seçimi, pano içi sıcaklık ve yedek alan gibi konuları sorun. Düzgün etiketlenmiş ve projesiyle uyumlu bir pano, yıllar boyunca her arızada zaman kazandırır.
6. Makine emniyeti teklifin içinde mi
Yeni bir makine veya büyük bir değişiklikte risk değerlendirmesi (TS EN ISO 12100) ve emniyet devresinin performans seviyesi (TS EN ISO 13849-1) çalışmasının kimin sorumluluğunda olduğunu netleştirin. Türkiye’de Makine Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) geçerlidir; Avrupa Birliği’ne makine ihraç ediyorsanız yeni AB Makine Tüzüğü’nün (2023/1230) 20 Ocak 2027’den itibaren uygulanacağını da hesaba katın. Emniyet konusu teklifte hiç geçmiyorsa sorun.
7. Teklifte nelerin dahil, nelerin hariç olduğu açık mı
İki teklif arasındaki fiyat farkı çoğu zaman kapsam farkından gelir. Elektrik projesi, pano, saha kablolaması, mekanik işler, yazılım, devreye alma, eğitim, dokümantasyon, nakliye ve konaklama gibi kalemlerin tek tek dahil veya hariç olarak yazılmasını isteyin. Fabrika kabul testi (FAT) ve saha kabul testinin (SAT) nasıl yapılacağı, ödemelerin hangi aşamalara bağlı olduğu da teklifte yer almalıdır.
8. Devreye alma, eğitim ve garanti koşulları net mi
Devreye almanın kaç gün süreceğini, üretimin bu sürede nasıl etkileneceğini ve operatörlerle bakım ekibine hangi eğitimin verileceğini sorun. Garantinin süresi, neyi kapsadığı (işçilik, parça, yazılım hataları) ve garanti içinde arıza bildirildiğinde ne kadar sürede dönüş yapılacağı yazılı olmalıdır.
9. Teslimden sonra servis nasıl işliyor
Sistem çalışmaya başladıktan sonra küçük değişiklikler, ürün ekleme ve arızalar için nasıl çalışılacağını sorun: telefonla mı, uzaktan bağlantıyla mı, yerinde mi; ücretlendirme nasıl. Uzaktan erişim kurulacaksa bunun güvenli bir yöntemle (ör. VPN, yalnızca gerektiğinde açılan bağlantı) yapılmasını ve erişimin sizin kontrolünüzde olmasını isteyin.
10. Yedek parça ve eskime düşünülmüş mü
Kullanılacak PLC, sürücü ve HMI’ların üreticinin ürün yaşam döngüsünde nerede olduğunu sorun; üretimden kalkmak üzere olan bir ürünle yeni sistem kurulmamalıdır. Kritik parçalar için önerilen yedek parça listesini isteyin. Mevcut fabrikanızdaki eski sistemler (ör. Siemens S5) için de bir modernizasyon sırası belirlemek, ani ve uzun duruşları önler.
Teklifleri karşılaştırma tablosu
| Konu | İyi işaret | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Arıza müdahalesi | Ulaşılabilir saatler ve bölgeler açık, uzaktan destek var | “Her zaman geliriz” dışında bilgi yok |
| Deneyim | Benzer uygulamayı ayrıntılı anlatabiliyor | Yalnızca logo veya genel liste |
| Yazılım teslimi | Şifresiz kaynak dosya ve proje teslimi yazılı | Program şifreli, “bizde kalır” |
| Standartlar | TS EN 60204-1, TS EN 61439, etiketleme | Standart sorulunca konu değişiyor |
| Makine emniyeti | Risk değerlendirmesi ve emniyet devresi kapsamda | Teklifte hiç geçmiyor |
| Kapsam | Dahil/hariç kalemler tek tek yazılı | Tek satır toplam fiyat |
| Garanti ve servis | Süre, kapsam ve dönüş şekli yazılı | Sözlü taahhüt |
| Yedek parça | Güncel ürünler, yedek parça listesi | Eskimekte olan ürünler, liste yok |
Teklif isterken sizin hazırlamanız gerekenler
Firmaların doğru ve karşılaştırılabilir teklif verebilmesi için şunları paylaşmanız yeterli olur:
- Makinenin veya hattın kısa tanımı ve birkaç fotoğraf ya da video
- Varsa mevcut PLC, HMI, sürücü ve robotların marka ve modelleri
- Ulaşmak istediğiniz hedef: kapasite, çevrim süresi, işçilik, kalite veya arıza sıklığı
- Fabrikanızın standart markaları ve teknik şartnamesi (varsa)
- İstenen teslim zamanı ve devreye alma için uygun duruş dönemi
Sıkça Sorulan Sorular
Otomasyon firması seçerken en önemli kriter nedir?
Tek bir kriter yoktur, ama uzun vadede en çok fark yaratan iki konu arızada hızlı ulaşılabilirlik ve PLC programı ile elektrik projesinin şifresiz olarak size teslim edilmesidir. Bu ikisi, sistemin yıllar boyunca kimin elinde ve ne kadar duruşla çalışacağını belirler.
En ucuz teklifi seçmek mantıklı mı?
Teklifler aynı kapsamı içeriyorsa fiyat önemli bir ölçüttür. Ancak farkın çoğu zaman kapsamdan geldiğini unutmayın: dokümantasyon, makine emniyeti, devreye alma süresi veya garanti eksik olan bir teklif başlangıçta ucuz görünür, sonradan daha pahalıya mal olur. Teklifleri yukarıdaki tabloyla kalem kalem karşılaştırın.
PLC programının kaynak kodunu istemeli miyim?
Evet. Programın şifresiz, açıklamalı kaynak dosyası ve güncel elektrik projesi, makinenin sahibi olarak sizin elinizde olmalıdır. Aksi halde ileride bir arıza veya değişiklik için yalnızca o firmaya bağımlı kalırsınız. Bu konuyu teklif aşamasında yazılı olarak netleştirin.
Yerel bir otomasyon firmasıyla çalışmanın avantajı nedir?
Başlıca avantaj, arızada sahaya hızlı ulaşabilmesi ve devreye alma sürecinde tesisinizde daha sık bulunabilmesidir. Uzak bir firmayla da çalışılabilir; bu durumda uzaktan erişim, yerinde servis koşulları ve yol masraflarının teklifte açıkça yazılması önem kazanır.
AveA Otomasyon ile
Bu soruların hepsini bize de sorabilirsiniz. Eskişehir ESOGÜ Teknopark’tan Eskişehir OSB ve çevre illerdeki fabrikalara anahtar teslim otomasyon, makine modernizasyonu, pano tasarım ve imalatı ve arıza servisi hizmeti veriyoruz. Nasıl çalıştığımızı hakkımızda sayfasında anlattık. Projenizi konuşmak için 0533 454 52 32 numarasından arayabilirsiniz.