Sıkça Sorulan Sorular (FAQ) – Verimlilik Otomasyonları

Bu sayfa; üretimde verimlilik, kalite, enerji tasarrufu ve izlenebilirlik hedefleriyle yapılan endüstriyel otomasyon yatırımlarına dair en sık sorulan soruları hızlı ve anlaşılır şekilde yanıtlar.

1) Verimlilik amaçlı endüstriyel otomasyon yatırımı nedir?

Üretim süreçlerinde hız, kalite, süreklilik, enerji verimi ve görünürlük artırmak için yapılan; PLC/SCADA, robotik, görüntü işleme, sensör/IIoT, MES, otomatik ölçüm-kontrol, otomatik malzeme taşıma gibi teknolojilere yönelik yatırımlardır.

2) “Otomasyon” ile “dijitalleşme” aynı şey mi?

Yakın kavramlar ama aynı değil:

• Otomasyon: Sürecin otomatik kontrolü/işletimi (makinenin işi kendi yapması).
• Dijitalleşme: Verinin toplanması, izlenebilirlik, raporlama, analitik ve karar destek (neyin neden olduğunu görme ve iyileştirme).

3) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımları hangi hedefler için en çok tercih edilir?

• OEE artışı (kullanılabilirlik-performans-kalite)
• Duruşların azalması ve arıza tahmini
• Hurda/yeniden işleme düşüşü
• Çevrim süresi kısalması
• Enerji tüketiminin düşmesi
• İş güvenliği ve ergonomi

4) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımlarında ilk adım ne olmalı?

En iyi başlangıç genellikle “darboğaz” veya “yüksek kayıp” yaşanan hattı seçmektir. İlk adım için pratik yaklaşım:

1. Mevcut durum ölçümü (duruş, hurda, çevrim, enerji)
2. En büyük kayıp alanının seçimi
3. Pilot uygulama + net KPI hedefleri
4. Sonuç doğrulama ve ölçekleme

5) Yatırım için en uygun süreç/hattı nasıl seçeriz?

Şu kriterler yüksekse öncelik verin:

• Duruş sıklığı/uzunluğu yüksek
• Kalite sapmaları fazla
• Operatör bağımlılığı yüksek (standart dışı iş yapma)
• Güvenlik riski/ergonomi sorunu var
• Veri yokluğu nedeniyle kök neden bulunamıyor

6) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımlarında pilot uygulama mı, büyük dönüşüm mü?

Çoğu şirkette en düşük riskli yol: pilot → standartlaştır → ölçekle. Büyük dönüşüm, süreç olgunluğu ve ekip yetkinliği yüksekse daha hızlı olabilir; ancak kesinti ve değişim yönetimi riski artar.

7) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımlarında ROI (yatırımın geri dönüşü) genelde ne kadar sürer?

Projeye göre değişir; ama iyi tanımlanmış projelerde 6–24 ay bandı sık görülür. Robotik/vision gibi alanlarda kazanım yüksekse süre kısalabilir; ERP/MES gibi altyapıda daha uzun olabilir.

8) ROI hesabına neleri dahil etmeliyiz?

• Duruş azalmasıyla ek kapasite / üretim artışı
• Hurda ve yeniden işleme düşüşü
• İşçilik verimi (aynı ekiple daha fazla üretim)
• Enerji/ham madde tasarrufu
• Kalite şikayetleri/iadeler/garanti maliyetleri
• Bakım maliyeti, yedek parça, planlı bakım verimi
• Planlı duruş ve devreye alma sırasında kaybedilen üretim

9) “Görünmeyen” maliyetler nelerdir?

• Entegrasyon ve devreye alma süresi
• IT/OT güvenlik gereksinimleri
• Operatör ve bakım eğitimleri
• Veri modelleme/etiket standardı (tag naming)
• Değişim yönetimi (prosedür, iş talimatı, sorumluluklar)

10) CAPEX mi OPEX mi? (Satın alma mı abonelik mi?)

• CAPEX: Donanım, lisans, makine/robot yatırımı
• OPEX: Bulut yazılım aboneliği, bakım sözleşmesi, izleme hizmeti
  Seçim; nakit akışı, ölçekleme hızı ve BT politikalarına göre yapılır.

11) PLC/SCADA, MES, IIoT… Hangisi bize lazım?

• Hedef “kontrol ve izleme” ise: PLC/SCADA
• Hedef “üretim yönetimi, izlenebilirlik, reçete, kalite kayıtları” ise: MES
• Hedef “kolay veri toplama + hızlı analitik” ise: IIoT platformları
  Çoğu senaryoda bunlar birlikte çalışır.

12) Robotik otomasyon her zaman doğru çözüm mü?

Hayır. Parça varyasyonu, toleranslar, besleme şekli, çevrim süresi, alan kısıtı ve güvenlik şartları uygun değilse beklenen verim gelmeyebilir. Bazen daha düşük maliyetle fikstür iyileştirme / poka-yoke / sensörleme daha iyi sonuç verir.

13) Görüntü işleme (vision) ne zaman anlamlı?

• %100 kontrol gereken kritik kalite noktalarında
• İnsan gözünün kaçırdığı hızlı hatalarda
• Ölçüm/etiket okuma/izlenebilirlik ihtiyaçlarında
  Doğru aydınlatma ve fikstür tasarımı başarının yarısıdır.

14) Mevcut makineler eski; yine de otomasyon yapılabilir mi?

Çoğu zaman evet. “Retrofit” yaklaşımıyla:

• Ek sensörler, enerji ölçerler
• Gateway/edge cihazlar
• Sinyal toplama (I/O)
• Kısmi otomasyon modülleri
  ile değer üretilebilir.

15) ERP ile entegrasyon şart mı?

Şart değil; ama planlama ve izlenebilirlik hedefleniyorsa faydalıdır. Çoğu projede önce saha verisi doğru toplanır, sonra ERP/MES entegrasyonu kademeli yapılır.

16) Veri kime ait? Tedarikçi mi, bize mi?

Sözleşmede netleştirin: veri sahipliği, erişim hakları, yedekleme, veri taşınabilirliği (vendor lock-in), API erişimi ve log kayıtları.

17) Endüstriyel otomasyonda siber güvenlik neden kritik?

Üretim sistemleri durursa maliyet yüksektir. OT ortamında amaç sadece “gizlilik” değil; süreklilik ve güvenli işletimtir. Ağ segmentasyonu, erişim yönetimi, güncelleme stratejisi, yedekleme ve olay müdahalesi planı önemlidir.

18) Bulut mu, edge veya yerinde (on-prem) mi daha güvenli?

Tek bir doğru yok. Güvenlik; mimari tasarım, doğru yetkilendirme ve operasyon disiplinine bağlıdır. Hibrit modeller (edge + bulut) sık kullanılır.

19) Otomasyon iş kaybına mı yol açar?

Amaç çoğunlukla “işi azaltmak” değil; tekrarlı işleri azaltıp insanı daha yüksek katma değerli görevlere kaydırmaktır. Başarılı projeler, operatör ve bakım ekiplerini daha en baştan sürece dahil eder.

20) Eğitim ihtiyacı nasıl planlanmalı?

• Operatör: kullanım, alarm yönetimi, standart iş
• Bakım: arıza giderme, yedek parça, güvenlik prosedürleri
• Mühendislik: programlama, veri modeli, değişiklik yönetimi
  Eğitim “devreye alma günü” değil, proje boyunca kademeli olmalıdır.

21) Tipik proje takvimi ne kadar sürer?

Kapsama göre değişir:

• Veri toplama/izleme pilotu: birkaç hafta–2-3 ay
• Robotik hücre: 2–6 ay
• MES yayılımı: 3–12 ay (kademeli)

22) En sık başarısızlık nedenleri neler?

• KPI hedeflerinin net olmaması
• Saha verisinin kalitesiz olması (etiket/ölçüm standardı yok)
• Entegrasyonun küçümsenmesi
• Operasyon ekibinin sürece dahil edilmemesi
• Devreye alma için yeterli duruş planlanmaması
• Bakım ve yedek parça stratejisinin kurulmaması

23) Başarıyı hangi KPI’larla ölçmeliyiz?

Proje tipine göre; en sık:

• OEE, duruş dakikaları (planlı/plansız)
• Hurda oranı, yeniden işleme oranı
• Çevrim süresi, takt time uyumu
• Enerji tüketimi / ürün başına enerji
• MTBF/MTTR (arıza arası süre / onarım süresi)
• Zamanında teslimat, WIP, izlenebilirlik kapsamı

24) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımları doğru sistem entegratörü/tedarikçi nasıl seçilir?

• Benzer sektörde referans ve canlı örnekler
• Devreye alma ve sonrası destek (SLA)
• Dokümantasyon standardı ve kaynak kod/konfig teslimi
• Siber güvenlik yaklaşımı
• Eğitim planı ve yetkinlik transferi

25) Verimlilik odaklı endüstriyel otomasyon yatırımları sözleşmede kritik maddeler neler olmalı?

Kapsam ve teslimatlar, kabul kriterleri (FAT/SAT), KPI hedefleri, değişiklik yönetimi, garanti, bakım/servis, yedek parça, veri sahipliği, erişim yetkileri, siber güvenlik sorumlulukları.