AveA Otomasyon

Otomasyon Yatırımının Geri Dönüşü: KOBİ’ler İçin ROI Hesaplama Rehberi

Endüstriyel otomasyon yatırımı, bir KOBİ için alınabilecek en stratejik kararlardan biridir — ancak aynı zamanda en yüksek bütçeli kararlardan biri de olabilir. “Otomasyon yapmalı mıyız?” sorusunun cevabı duygusal değil, matematiksel olmalıdır. Bu rehberde, otomasyon yatırımının geri dönüşünü (ROI) nasıl hesaplayacağınızı, gizli maliyetleri ve gizli tasarrufları nasıl tespit edeceğinizi, Türkiye’deki teşvik ve finansman olanaklarını ve Avea Otomasyon’un ROI garantili yaklaşımını detaylı şekilde ele alıyoruz.

ROI Nedir ve Neden Önemlidir?

ROI (Return on Investment — Yatırım Getirisi), bir yatırımın ne kadar kârlı olduğunu ölçen temel finansal göstergedir. Otomasyon bağlamında ROI, yapılan yatırımın sağladığı tasarruf ve ek gelir ile yatırım maliyetinin karşılaştırılmasıdır.

Temel ROI Formülü

ROI hesaplamasının en basit formu şudur:

ROI (%) = [(Yıllık Net Kazanç - Yıllık Yatırım Maliyeti) / Toplam Yatırım Maliyeti] × 100

Burada “Yıllık Net Kazanç”, otomasyonun sağladığı tüm tasarrufların (işçilik, enerji, fire azaltma, verimlilik artışı) ve ek gelirlerin (kapasite artışı, kalite iyileştirme) toplamıdır.

Geri Ödeme Süresi (Payback Period)

Geri ödeme süresi, yatırımın kendini amorti ettiği süreyi gösterir:

Geri Ödeme Süresi (ay) = Toplam Yatırım Maliyeti / Aylık Net Tasarruf

Endüstriyel otomasyon projelerinde kabul edilebilir geri ödeme süresi genellikle 12–36 ay arasındadır. 12 ayın altında geri dönen projeler “mükemmel”, 24 ayın altındakiler “iyi”, 36 ayı aşanlar ise “dikkatli değerlendirme gerektirir” kategorisinde değerlendirilir.

TCO: Toplam Sahip Olma Maliyeti

Otomasyon yatırımının gerçek maliyetini anlamak için yalnızca satın alma fiyatına değil, Toplam Sahip Olma Maliyetine (TCO — Total Cost of Ownership) bakmak gerekir. TCO, yatırımın tüm yaşam döngüsü boyunca oluşan maliyetleri kapsar.

TCO Bileşenleri

Başlangıç Yatırımı (CAPEX):
– Donanım maliyeti: PLC, HMI, sensörler, sürücüler, motorlar, pano malzemeleri.
– Yazılım lisansları: SCADA, MES, programlama yazılımları.
– Mühendislik ve tasarım: Proje mühendisliği, elektrik projelendirme, yazılım geliştirme.
– Montaj ve devreye alma: Mekanik montaj, elektrik tesisatı, kablolama, devreye alma.
– Nakliye ve lojistik.

İşletme Maliyeti (OPEX):
– Yedek parça stoku ve tüketim malzemeleri.
– Periyodik bakım ve kalibrasyon.
– Enerji tüketimi.
– Yazılım güncelleme ve lisans yenileme.
– Teknik destek ve servis sözleşmeleri.

Gizli Maliyetler (sıklıkla gözden kaçanlar):
– Personel eğitimi süresi ve maliyeti.
– Kurulum süresindeki üretim kaybı (duruş maliyeti).
– Mevcut sistemlerle entegrasyon zorlukları.
– Öğrenme eğrisi süresindeki verimlilik düşüşü.
– Gelecekteki kapasite artışı için gerekli yükseltmeler.

Ucuz otomasyon çözümlerinin uzun vadede nasıl pahalıya mal olabileceğini Ucuz Otomasyonun Gizli Maliyetleri yazımızda detaylı olarak ele almıştık.

Gizli Tasarruflar: Görünmeyen Kazançlar

ROI hesaplamasında yalnızca doğrudan tasarrufları değil, dolaylı ve stratejik kazançları da hesaba katmak gerekir. Bu kalemler genellikle hafife alınır ancak toplam getirinin %30–50’sini oluşturabilir.

Enerji Tasarrufu

Frekans dönüştürücüler (VFD) ile motor hız kontrolü, enerji tüketimini %20–60 oranında azaltabilir. Bir pompanın hızını %20 düşürmek, enerji tüketimini yaklaşık %50 azaltır (kübik oran yasası). Orta ölçekli bir tesiste yıllık enerji tasarrufu 50.000–200.000 TL arasında olabilir.

Fire ve Hurda Azaltma

Manuel üretimde fire oranı %3–8 arasında seyrederken, otomatik kontrol sistemleriyle bu oran %0,5–2’ye düşürülebilir. Hammadde maliyetinin yüksek olduğu sektörlerde (metal işleme, plastik enjeksiyon, gıda) bu tasarruf çok önemli boyutlara ulaşır.

İşgücü Yeniden Dağılımı

Otomasyon, işçi çıkarmak değil, işgücünü katma değerli görevlere yönlendirmek anlamına gelir. Tekrarlayan ve ergonomik açıdan riskli görevlerin otomasyonu, çalışanların kalite kontrol, bakım, süreç iyileştirme gibi alanlara kaydırılmasını sağlar. Bu, hem çalışan memnuniyetini hem de üretkenliği artırır.

Kalite ve Tutarlılık

Otomatik sistemler, insan faktöründen kaynaklanan kalite dalgalanmalarını ortadan kaldırır. Tutarlı kalite; müşteri şikâyetlerinin azalması, iade oranlarının düşmesi, marka itibarının güçlenmesi ve premium fiyatlandırma imkânı anlamına gelir.

Kapasite Artışı

Otomasyon, mevcut fiziksel alanla daha fazla üretim yapılmasını sağlar. 3 vardiya kesintisiz çalışma, daha kısa çevrim süreleri ve daha hızlı ürün değişimi (changeover) ile kapasite %30–100 oranında artırılabilir. OEE (Toplam Ekipman Etkinliği) hesaplama yöntemleri hakkında OEE Nedir? Hesaplama Rehberi yazımızı inceleyebilirsiniz.

İş Güvenliği ve Sigorta Maliyetleri

Tehlikeli görevlerin otomasyonu, iş kazası riskini azaltır. Bu durum; iş güvenliği sigorta primlerinde indirim, iş kazası tazminat riskinin düşmesi, SGK ceza riskinin azalması ve çalışan devir hızının düşmesi olarak finansal karşılık bulur.

Detaylı ROI Hesaplama Örneği

Aşağıda, orta ölçekli bir üretim tesisinde paketleme hattı otomasyonu için gerçekçi bir ROI hesaplaması sunuyoruz.

Mevcut Durum (Manuel Paketleme)

  • Günlük üretim kapasitesi: 8.000 adet (8 saat, tek vardiya).
  • Paketleme hattında çalışan sayısı: 6 kişi.
  • Kişi başı aylık brüt maliyet (SGK dahil): 28.000 TL.
  • Aylık toplam işçilik maliyeti: 168.000 TL.
  • Fire oranı: %4 (hammadde kaybı aylık 32.000 TL).
  • Aylık enerji maliyeti: 45.000 TL.
  • Aylık toplam işletme maliyeti: 245.000 TL.

Otomasyon Sonrası Projeksiyon

  • Günlük üretim kapasitesi: 16.000 adet (16 saat, çift vardiya, otomatik).
  • Paketleme hattında çalışan sayısı: 2 kişi (operatör + teknisyen).
  • Aylık toplam işçilik maliyeti: 56.000 TL.
  • Fire oranı: %1 (hammadde kaybı aylık 8.000 TL).
  • Aylık enerji maliyeti: 38.000 TL (VFD ile %15 tasarruf).
  • Aylık bakım maliyeti: 8.000 TL.
  • Aylık toplam işletme maliyeti: 110.000 TL.

Yatırım Maliyeti

  • Donanım ve yazılım: 850.000 TL.
  • Mühendislik ve tasarım: 150.000 TL.
  • Montaj ve devreye alma: 120.000 TL.
  • Eğitim: 30.000 TL.
  • Kurulum süresince üretim kaybı (2 hafta): 60.000 TL.
  • Toplam yatırım: 1.210.000 TL.

ROI Hesaplaması

Aylık net tasarruf = 245.000 - 110.000 = 135.000 TL
Yıllık net tasarruf = 135.000 × 12 = 1.620.000 TL

Geri ödeme süresi = 1.210.000 / 135.000 = 8,96 ay ≈ 9 ay

Birinci yıl ROI = [(1.620.000 - 1.210.000) / 1.210.000] × 100 = %33,9
İkinci yıl kümülatif ROI = [(3.240.000 - 1.210.000) / 1.210.000] × 100 = %167,8

Bu örnekte yatırım 9 ayda kendini amorti etmekte ve ilk yılda %33,9 net getiri sağlamaktadır. Kapasite artışından elde edilecek ek gelir hesaba katıldığında ROI çok daha yüksek olacaktır.

Kapasite Artışının Gelir Etkisi

Kapasite iki katına çıktığında ve ek üretimin %60’ı satılabildiğinde:

Ek günlük üretim: 8.000 adet × %60 = 4.800 adet
Birim kâr marjı: 2,5 TL
Aylık ek kâr: 4.800 × 22 iş günü × 2,5 = 264.000 TL

Bu ek gelirle birlikte geri ödeme süresi 3 aya düşer.

Türkiye’deki Teşvik ve Finansman Olanakları

KOSGEB Destekleri

KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı), KOBİ’lerin otomasyon yatırımlarını çeşitli programlarla desteklemektedir:

  • KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı: Teknolojik ürün üretimine yönelik yatırımlarda makine-teçhizat desteği. Destek üst limiti 5.000.000 TL’ye kadar çıkabilir.
  • Stratejik Ürün Destek Programı: İthalat bağımlılığı yüksek ürünlerin yerli üretimi için makine ve otomasyon desteği.
  • KOBİGEL — KOBİ Gelişim Destek Programı: Verimlilik artışı ve dijital dönüşüm projelerine hibe ve faizsiz kredi desteği.

Kalkınma Ajansı Destekleri

Bölgesel kalkınma ajansları, sanayi yatırımlarına yönelik mali destek programları yürütmektedir. Eskişehir özelinde, Anadolu Kalkınma Ajansı’nın sanayi altyapısı ve dijital dönüşüm destekleri takip edilmelidir.

Yatırım Teşvik Belgesi

T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından verilen Yatırım Teşvik Belgesi ile otomasyon yatırımlarında şu avantajlar sağlanır:

  • KDV istisnası (makine-teçhizat alımlarında).
  • Gümrük vergisi muafiyeti (ithal ekipman için).
  • Vergi indirimi (kurumlar vergisinde).
  • Sigorta primi işveren hissesi desteği.
  • Faiz desteği (kredi kullanımında).

Teşvik bölgesine ve yatırım büyüklüğüne göre destek oranları değişmektedir. Eskişehir, 2. bölge teşvik kapsamında olup cazip destek oranları sunmaktadır.

Bankacılık ve Leasing Seçenekleri

Otomasyon yatırımları için kullanılabilecek finansman araçları:

  • Yatırım kredisi: Kalkınma bankaları (TSKB, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası) uygun faizli yatırım kredileri sunmaktadır.
  • Finansal kiralama (leasing): Makine ve ekipmanın mülkiyeti leasing şirketinde kalırken kullanım hakkı işletmeye geçer. KDV avantajı ve bilanço dışı finansman imkânı sağlar.
  • AB fonları: Horizon Europe, COSME gibi AB programları, dijital dönüşüm ve otomasyon projelerine hibe desteği sunabilmektedir.

ROI Hesaplamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Gerçekçi Varsayımlar Kullanın

  • Tasarruf tahminlerinde iyimser değil, muhafazakâr senaryoyu baz alın.
  • Kapasite artışından gelir beklentisini pazar talebine göre sınırlayın.
  • Enflasyon ve döviz kuru etkisini hesaba katın (ithal ekipman maliyetleri).
  • Öğrenme eğrisi süresini en az 2–3 ay olarak planlayın.

Karşılaştırma Bazını Doğru Belirleyin

“Hiçbir şey yapmama” senaryosunun da bir maliyeti vardır: artan işçilik maliyetleri, kaybedilen rekabet gücü, yaşlanan ekipmanın artan bakım maliyetleri. ROI hesaplamasında bu “statüko maliyetini” de değerlendirin.

Nitel Faydaları Göz Ardı Etmeyin

Bazı faydalar doğrudan parasal değere dönüştürülemez ancak stratejik öneme sahiptir: müşteri memnuniyeti artışı, teslimat süresinin kısalması, marka değerinin güçlenmesi, çalışan motivasyonunun yükselmesi. Bu faktörler, eşit ROI’ye sahip iki proje arasında karar verirken belirleyici olabilir.

Endüstriyel dönüşüm ve otomasyon stratejileri hakkında genel bir perspektif için Endüstriyel Dönüşüm ve Otomasyon yazımızı incelemenizi öneririz.

Avea Otomasyon’un ROI Garantili Yaklaşımı

Avea Otomasyon olarak, her projeye detaylı bir fizibilite çalışmasıyla başlıyoruz. ROI garantili yaklaşımımız şu adımları içerir:

  1. Mevcut durum analizi: Üretim verileri, maliyet kalemleri, darboğaz noktaları ve iyileştirme potansiyeli yerinde incelenir.
  2. Fizibilite raporu: TCO hesaplaması, ROI projeksiyonu, geri ödeme süresi ve risk analizi içeren kapsamlı bir rapor hazırlanır.
  3. Aşamalı uygulama planı: Bütçe kısıtlarına göre yatırımın aşamalara bölünmesi ve her aşamada ölçülebilir hedefler belirlenmesi.
  4. Performans takibi: Devreye alma sonrasında gerçekleşen tasarrufların ölçülmesi ve raporlanması.

Biz, müşterilerimize “otomasyon satmıyoruz” — ölçülebilir verimlilik artışı ve maliyet düşüşü sağlıyoruz. Her projede hedeflenen ROI’nin gerçekleşmesini takip ediyor ve gerektiğinde optimizasyon desteği sunuyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

S1: Küçük bir işletme için otomasyon yatırımı ne kadar bütçe gerektirir?

Otomasyon yatırımının bütçesi, projenin kapsamına göre büyük farklılık gösterir. Basit bir konveyör sistemi ve sensör entegrasyonu 200.000–500.000 TL arasında gerçekleştirilebilirken, kapsamlı bir üretim hattı otomasyonu 1.000.000–5.000.000 TL aralığına çıkabilir. Önemli olan mutlak rakam değil, yatırımın geri dönüş süresidir. KOSGEB ve teşvik destekleriyle başlangıç maliyetinin %30–50’si karşılanabilir. Avea Otomasyon olarak, bütçeye uygun aşamalı çözümler sunarak KOBİ’lerin otomasyona adım atmasını kolaylaştırıyoruz.

S2: Otomasyon yatırımının geri dönüş süresi ortalama ne kadardır?

Sektöre ve proje kapsamına göre değişmekle birlikte, iyi planlanmış bir otomasyon projesinin geri ödeme süresi genellikle 9–24 ay arasındadır. İşçilik yoğun sektörlerde (paketleme, montaj, taşıma) bu süre 6–12 aya kadar düşebilir. Enerji yoğun sektörlerde (pompa, fan, kompresör sistemleri) frekans dönüştürücü yatırımları 6–18 ayda kendini amorti eder. Kritik olan, ROI hesaplamasının gerçekçi varsayımlara dayanması ve gizli maliyetlerin hesaba katılmasıdır.

S3: KOSGEB otomasyon desteğinden nasıl yararlanabilirim?

KOSGEB desteklerinden yararlanmak için öncelikle KOSGEB veri tabanına kayıtlı bir KOBİ olmanız gerekir. Ardından, açık olan destek programlarına (KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Desteği, KOBİGEL vb.) proje başvurusu yapılır. Başvuruda projenin teknik detayları, beklenen çıktılar, bütçe planı ve fizibilite raporu sunulmalıdır. Başvuru süreçleri ve güncel destek programları için KOSGEB’in resmi web sitesi düzenli olarak takip edilmelidir.

Bizi Takip Edin

📷 Instagram: avea.otomasyon
📘 Facebook: Avea Otomasyon
💼 LinkedIn: Avea Otomasyon
📍 Google Maps: Yol Tarifi Alın
📍 Hızlı Ulaşım: g.page/AveAOtomasyon

, , , , , , , , , ,
1