Makineniz mi durdu? Eskişehir ve çevre illerde arıza servisi · mesai dışında da arayabilirsiniz0533 454 52 32

Son güncelleme: · Okuma süresi: yaklaşık 5 dk · Hazırlayan: Arslan Ünal, AveA Otomasyon

Kısa cevap: Siemens’in 2024 raporuna göre büyük bir otomotiv fabrikasında bir saatlik plansız duruş 2,3 milyon dolar, yani saniyede 600 doların üzerinde. Dünyanın en büyük 500 şirketi plansız duruşlar yüzünden yılda yaklaşık 1,4 trilyon dolar, gelirlerinin yüzde 11’i kadar kaybediyor. Kendi fabrikanızın duruş maliyeti ise kayıp katkı payı, boşta bekleyen işçilik ve yeniden başlatma giderleri toplanarak birkaç dakikada hesaplanabilir.

Bir makine durduğunda ilk sorulan soru “ne zaman çalışır?” olur. Pek az fabrikada sorulan soru ise şudur: “Bu duruş bize dakikada kaça mal oluyor?” Cevabı bilmeyen bir tesis, bakım bütçesini de, otomasyon yatırımını da tahminle yönetir.

Bu yazıda (6 başlık)

Siemens’in “True Cost of Downtime 2024” raporu ne diyor?

Siemens’in Senseye ekibinin hazırladığı The True Cost of Downtime 2024 raporu, Nisan 2019–Mart 2023 arasında otomotiv, hızlı tüketim (FMCG), ağır sanayi ve petrol-gaz sektörlerindeki büyük tesislerden 181 bakım, mühendislik ve BT profesyoneliyle yapılan görüşmelere dayanıyor. Öne çıkan rakamlar:

GöstergeDeğer
Fortune Global 500’ün yıllık plansız duruş kaybıYaklaşık 1,4 trilyon dolar (gelirin %11’i)
Büyük otomotiv fabrikasında 1 saatlik duruş2,3 milyon dolar
FMCG’de 1 saatlik duruş36.000 dolar
KOBİ’lerde 1 saatlik duruş (üst sınır)150.000 dolara kadar
Ortalama büyük tesiste aylık duruş olayı25 (2019’da 42)
Ortalama büyük tesiste aylık kayıp süre27 saat (2019’da 39)
Duruştan sonra üretime dönüş süresi81 dakika (2019’da 49)

İki bulgu özellikle dikkat çekici:

  • Saatlik maliyet hızla arttı. Otomotivde bir saatlik duruşun maliyeti 2019’a göre iki katına, ağır sanayide dört katına çıktı. Rapor bunun ana sebebi olarak enerji fiyatlarındaki artışı gösteriyor.
  • Duruş sayısı azaldı ama toparlanma uzadı. Fabrikalar daha az duruyor, ama durduğunda tekrar çalışması daha uzun sürüyor. Rapor bunu nitelikli bakım personelinin azalmasına, yedek parça tedarik sorunlarına ve kolay arızaların zaten çözülmüş olmasına bağlıyor.

Duruşun maliyeti nelerden oluşur?

Raporun saydığı kalemler, her fabrika için geçerli bir kontrol listesi:

  • Kayıp üretim: O sürede üretilmesi gereken ama üretilemeyen ürün.
  • Boşta bekleyen işçilik: Çalışamayan ama maaşı ödenen personel.
  • Arızayı gideren ekibin maliyeti: İç bakım ekibi veya dış servis.
  • Acil yedek parça: Hızlı kargo, pahalı alternatif tedarik.
  • Cezalar: Geciken teslimat için müşteri cezaları.

Buna fabrikada sık unutulan iki kalem eklenebilir: yeniden başlatmada çıkan fire ve kayıp üretimi telafi etmek için yapılan fazla mesai.

Kendi duruş maliyetinizi hesaplayın

Basit bir formül:

Saatlik duruş maliyeti = (Saatlik üretim adedi × Birim katkı payı) + (Bekleyen kişi sayısı × Saatlik işçilik maliyeti)

Bir duruşun toplam maliyeti = Saatlik duruş maliyeti × Duruş süresi + Fire + Servis ve parça + Varsa ceza

Burada satış fiyatını değil katkı payını (satış fiyatı eksi değişken maliyet) kullanmak önemli. Çünkü üretilmeyen ürünün hammaddesini de harcamamış olursunuz.

Örnek hesap (rakamlar tamamen örnektir)

Bir hat saatte 120 parça üretiyor, parça başına katkı payı 40 TL, hat üzerinde 8 kişi çalışıyor ve kişi başı saatlik işçilik maliyeti 350 TL.

  • Kayıp katkı payı: 120 × 40 = 4.800 TL/saat
  • Boşta işçilik: 8 × 350 = 2.800 TL/saat
  • Saatlik duruş maliyeti: 7.600 TL

Bu hat üzerinde 2 saat süren bir arıza olsun. Yeniden başlatmada 20 parça fire çıksın (parça başı 60 TL malzeme ve işçilik), acil servis ve parça 5.000 TL tutsun:

  • 2 × 7.600 = 15.200 TL
  • Fire: 20 × 60 = 1.200 TL
  • Servis ve parça: 5.000 TL
  • Toplam: 21.400 TL

Bu hat ayda toplam 10 saat plansız duruyorsa, yalnızca saatlik kısım ayda 76.000 TL, yılda 912.000 TL eder. Bir bakım yatırımının, yedek parça stoğunun ya da otomasyon projesinin geri dönüşünü konuşurken masaya konacak rakam budur. Benzer hesapları otomasyon ROI hesaplama sayfamızda bulabilirsiniz.

Not: Kayıp üretim fazla mesaiyle telafi edilebiliyorsa, kayıp katkı payı yerine fazla mesai maliyetini kullanın. Hat darboğaz değilse ve ara stok varsa gerçek kayıp daha düşük olabilir.

Duruş maliyetini ne azaltır?

1. Duruşu ölçün. Elle tutulan duruş kayıtları genellikle kısa duruşları ve gerçek sebepleri kaçırır. Makineden otomatik duruş kaydı ve sebep kodu almak ilk adımdır; bkz. MES ve OEE duruş analizi. Raporlanan OEE ile gerçek OEE arasındaki fark için bu yazımıza bakabilirsiniz.

2. Arızayı önceden görün. Siemens raporuna göre büyük üreticilerin neredeyse yarısının artık kestirimci bakım ekibi var; bu oran 2019’un iki katı. Titreşim, sıcaklık ve akım izlemesi kritik makinelerde iyi bir başlangıç: kestirimci bakım ve titreşim analizi.

3. Toparlanmayı hızlandırın. Raporun en önemli uyarısı, toparlanma süresinin uzaması. Güncel PLC yedeği, okunabilir elektrik projesi, arıza mesajı veren HMI ve kritik yedek parça listesi, 81 dakikalık ortalamayı kısaltmanın en ucuz yollarıdır.

4. Eski kontrol sistemlerini planlı yenileyin. Yedek parçası bulunamayan bir PLC veya sürücü, kısa bir arızayı günlerce süren bir duruşa çevirebilir. Planlı yenilemede ise duruşun ne zaman ve ne kadar süreceğine siz karar verirsiniz.

5. Tekrarlayan arızaları kökünden çözün. Aynı sensörün, aynı kontaktörün her ay arıza yapması bir tasarım sorunudur; bkz. arıza bakım desteği ve arıza azaltma projeleri.

Sıkça Sorulan Sorular

Duruş maliyeti nasıl hesaplanır?

Saatlik üretim adedi ile birim katkı payı çarpılır, bekleyen personelin saatlik işçilik maliyeti eklenir. Bulunan saatlik maliyet duruş süresiyle çarpılır; fire, servis, parça ve varsa ceza eklenir.

Plansız duruş nedir?

Bakım planında olmayan, arıza, malzeme eksikliği veya beklenmeyen bir olay yüzünden üretimin durmasıdır. Planlı bakım ve model değişimi bunun dışında tutulur.

Bir saatlik fabrika duruşu ne kadar tutar?

Siemens’in 2024 raporuna göre büyük otomotiv fabrikalarında 2,3 milyon dolar, FMCG’de 36.000 dolar, KOBİ’lerde üst sınırda 150.000 dolara kadar. Kendi tesisiniz için yukarıdaki formülü kullanın.

Duruş süresi nasıl azaltılır?

Duruşu otomatik ölçmek, kritik makinelerde durum izleme yapmak, yedek parça ve PLC yedeklerini hazır tutmak ve tekrarlayan arızaların kök nedenini çözmekle.

OEE ile duruş maliyeti arasında ne ilişki var?

OEE’nin kullanılabilirlik bileşeni duruşları gösterir. Kullanılabilirlikteki her puanlık kayıp, yukarıdaki formülle doğrudan liraya çevrilebilir.

Eskişehir’de duruş azaltma desteği

Duruş maliyetini düşürmenin ilk adımı, makinenin neden ve ne kadar durduğunu doğru ölçmektir. Makinelerden otomatik duruş verisi toplama, kritik ekipmanda durum izleme ve yedeği zor bulunan eski kontrol sistemlerinin planlı yenilenmesi için hattınızı birlikte değerlendirebiliriz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.

“Fabrika Duruş Maliyeti: Bir Saatlik Duruş Kaça Patlar?” ögesine 2 yanıt

  1. […] sıkışma, sensör hatası veya parça bekleme kimsenin rapora yazmaya değer bulmadığı kayıplardır; toplandığında ise ciddi bir süreye […]

  2. […] – Personel eğitimi süresi ve maliyeti. – Kurulum süresindeki üretim kaybı (duruş maliyeti). – Mevcut sistemlerle entegrasyon zorlukları. – Öğrenme eğrisi […]