Kısa cevap: Endüstriyel robotların tarihi, George Devol’ün 1954’te başvurduğu “Programmed Article Transfer” patentiyle başlar. İlk robot Unimate, 1961’de General Motors’un New Jersey’deki fabrikasında döküm makinesinden sıcak parça almaya başladı. 1973’te KUKA FAMULUS ilk altı elektrik motorlu eksenli robot oldu, 1974’te ASEA IRB 6 ilk tamamen elektrikli, mikroişlemcili ticari robot olarak sahaya çıktı. Bugün dünyada 5 milyon endüstriyel robot çalışıyor.
İlk endüstriyel robotun ilk işi, kimsenin yapmak istemediği bir işti: Döküm makinesinden çıkan kızgın metal parçaları alıp istiflemek. Altmış beş yıl sonra robotların fabrikadaki en yaygın işleri hâlâ benzer: ağır, sıcak, tekrarlı ve tehlikeli işler.
Bu yazıda (12 başlık)
1954: Bir patent başvurusu
Amerikalı mucit George C. Devol, 10 Aralık 1954’te “Programmed Article Transfer” (programlanmış parça transferi) başlıklı patent başvurusunu yaptı. Patent 13 Haziran 1961’de US 2,988,237 numarasıyla verildi (Google Patents).
Fikrin özü bugün de geçerli: Bir kol, hafızasına kaydedilen hareket adımlarını tekrar ederek parçayı bir noktadan alıp başka bir noktaya taşır. Yani makineyi her iş için yeniden tasarlamak yerine, aynı makineyi yeniden programlamak.
Devol ve Engelberger: Fikirden şirkete
Patentin ticari ürüne dönüşmesi, mühendis Joseph Engelberger ile mümkün oldu. Devol ve Engelberger robotu birlikte geliştirdi; Engelberger, kurulan Unimation şirketinin başına geçti ve bugün “robotiğin babası” olarak anılıyor. Şirketin adı “Universal Automation” ifadesinden türetildi; robota da Unimate adı verildi.
1961: İlk robot GM’de işbaşı yapıyor
İlk Unimate 1961’de General Motors’a gönderildi. Henry Ford Müzesi’nin koleksiyon kaydına göre robot, GM’in New Jersey Trenton’daki fabrikasında bir döküm presini boşaltmak için kuruldu.
Bu ilk robot hidrolik tahrikliydi ve bugünkü robotlara göre hantaldı. Ama getirdiği fikir devrimdi: Tehlikeli bir işi, yorulmadan ve aynı şekilde tekrar edebilen programlanabilir bir makine.
1969: Robot Japonya’ya gidiyor
Japonya’nın robot hikâyesi de Unimation’la başladı. Kawasaki 1968’de Unimation ile teknik anlaşma imzaladı ve 1969’da Japonya’da üretilen ilk endüstriyel robot olan Kawasaki-Unimate 2000’i geliştirdi. Kawasaki’ye göre robotun tanesi o dönem 12 milyon yendi. Kawasaki’ye göre robotu ilk benimseyen sektör otomotivdi; üreticiler önce çok işçilik isteyen gövde punta kaynağı hatlarını otomatikleştirdi.
Otomotiv ile robot arasındaki bu ilişki bugün de sürüyor; Türkiye’de çalışan 30.990 robotun 11.017’si, yani en büyük payı otomotivde.
1973: KUKA FAMULUS ve altı eksen
Almanya’nın Augsburg kentinde KUKA, 1973’te ilk robotu FAMULUS’u geliştirdi. KUKA’ya göre FAMULUS, altı ekseni elektromekanik olarak tahrik edilen dünyanın ilk endüstriyel robotuydu (KUKA).
Bugün altı eksenli robot dendiğinde aklımıza gelen yapının atası bu. Ama KUKA’nın kendi anlatımına göre o günün düşük işlem gücü ve sınırlı hafızası yüzünden altı eksenin koordineli hareketi henüz mümkün değildi.
1974: ASEA IRB 6 ve mikroişlemci
İsveçli ASEA (bugünkü ABB), 1974’te IRB 6’yı sahaya çıkardı. ABB bu robotu dünyanın ilk tamamen elektrikli, mikroişlemci kontrollü, ticari olarak satılan endüstriyel robotu olarak tanımlıyor. Robot 8 bitlik Intel 8008 mikroişlemcisi kullanıyordu. O güne kadar robotikte hidrolik tahrik hâkimdi.
İlk müşteri, İsveçli paslanmaz çelik boru üreticisi Magnusson’du; robot gıda sanayisi için üretilen paslanmaz boruları parlatmak için kullanıldı. ABB, robotik tarihini 2024’te bu robotun 50. yılıyla kutladı.
Bir bakışta zaman çizelgesi
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1954 | Devol, “Programmed Article Transfer” patentine başvurdu |
| 1961 | Patent verildi; ilk Unimate GM’de çalışmaya başladı |
| 1969 | Kawasaki-Unimate 2000, Japonya’da üretilen ilk endüstriyel robot |
| 1973 | KUKA FAMULUS, altı elektromekanik eksenli ilk robot |
| 1974 | ASEA IRB 6, ilk tamamen elektrikli, mikroişlemcili ticari robot |
| 2025 | Dünyada çalışan endüstriyel robot sayısı 5 milyona ulaştı |
Bugün: 5 milyon robot ve cobotlar
IFR’nin Eylül 2026’da yayımladığı World Robotics raporuna göre 2025’te dünyada 603.000 yeni endüstriyel robot kuruldu ve çalışan robot sayısı ilk kez 5 milyona ulaştı (IFR). Bu kurulumların 66.000’i, yani yüzde 11’i, insanla yan yana çalışabilen cobotlardı. Türkiye’de ise IFR verilerine göre 2025 sonunda 30.990 endüstriyel robot çalışıyordu; bu, 1961’deki tek bir Unimate’ten bu yana kat edilen yolun ölçeğini iyi gösteriyor.
Robot ailesi de çeşitlendi: Altı eksenli kolların yanında hızlı montaj için SCARA robotlar, çok hızlı al-bırak için delta robotlar ve insanla aynı alanda çalışan cobotlar yaygınlaştı. Temel kavramlar için endüstriyel robot nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Unimate’in ilk işi olan sıcak döküm parçası taşımayla bugünkü kaynak robotları arasındaki çizgi de düz: Tehlikeli, sıcak ve tekrarlı işler robotun ilk adresi olmaya devam ediyor; bkz. gazaltı kaynak robotu hücreleri.
İlgili sayfalar: PLC’nin Tarihi.
Hidrolikten elektriğe: tahrik tipleri ne değiştirdi?
İlk Unimate hidrolik tahrikliydi, IRB 6 ile elektrik öne çıktı. Aradaki fark bugün de robot seçerken ve bakımda önem taşır.
| Özellik | Hidrolik tahrik | Elektrik (servo motor) tahrik |
|---|---|---|
| Güç aktarımı | Hidrolik ünite, yağ, hortum ve valfler | Servo motor ve sürücü; enerji kabloyla gelir |
| Bakımda bakılanlar | Yağ seviyesi ve temizliği, kaçak, hortum ömrü | Redüktör, rulman, kablo durumu |
| Temizlik | Kaçak olursa yağ çalışma alanını kirletebilir | Hidrolik devre olmadığı için hidrolik yağ kaçağı sorunu yaşanmaz; redüktör yağı yine kontrol edilir |
| Kontrol | Klasik valf tabanlı sistemlerde ince konum ayarı daha zordur | Sürücü ve enkoder ile konum doğrudan ölçülür |
Bu farklar, elektrikli robotların tercih edilmesinde rol oynadı.
Eksen sayısı ne anlama gelir?
KUKA FAMULUS’un altı eksenli olması bir ayrıntı değil. Eksen sayısı, robotun bir cismi uzayda hangi yönlere götürebildiğini belirler. Uzayda bir noktaya istenen açıyla ulaşmak için üç konum ve üç yönelim hareketi gerekir; altı eksenli kol bunu bir arada yapabilir.
| Robot tipi | Genel eksen yapısı | Uygun iş |
|---|---|---|
| Altı eksenli kol | Altı eksen, genellikle hepsi dönel | Kaynak, boyama, karışık parça taşıma |
| SCARA | Genelde dört eksen; ağırlıklı olarak yatay düzlemde hareket | Hızlı montaj, yerleştirme |
| Delta | Üç eksenli paralel yapı; bazı modellerde ek dönüş ekseni | Hızlı al-bırak |
Eksen sayısı arttıkça esneklik artar, ama program ve bakım da karmaşıklaşır; bu yüzden işe uygun tip seçilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İlk endüstriyel robot hangisidir?
Unimate. George Devol’ün patentine dayanan robot, 1961’de General Motors’un New Jersey’deki fabrikasında döküm presinden parça almak için kullanılmaya başlandı.
Endüstriyel robotu kim icat etti?
Patent sahibi George Devol’dür; robotun ticarileşmesini Joseph Engelberger sağladı. İkisi birlikte robotiğin kurucuları olarak anılır.
İlk altı eksenli robot hangisi?
KUKA’ya göre 1973’te geliştirilen FAMULUS, altı ekseni elektromekanik olarak tahrik edilen ilk endüstriyel robottur.
İlk elektrikli robot hangisidir?
ABB’ye göre ASEA’nın 1974’te sahaya çıkan IRB 6’sı, ilk tamamen elektrikli, mikroişlemci kontrollü ticari endüstriyel robottur.
Dünyada kaç endüstriyel robot var?
IFR’ye göre 2025 sonunda dünyada çalışan endüstriyel robot sayısı yaklaşık 5 milyon.
Eskişehir’de robot hücresi desteği
Unimate’in 1961’deki işi, bugün de bir fabrikanın ilk robot projesi için iyi bir örnek: sıcak, ağır, tekrarlı bir iş. Döküm, pres, CNC besleme, kaynak veya paletleme gibi bir istasyonu robot hücresine dönüştürmek için iş adımlarını, çevrim süresini ve güvenlik gereksinimlerini birlikte değerlendirebiliriz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.
