Makineniz mi durdu? Eskişehir ve çevre illerde arıza servisi · mesai dışında da arayabilirsiniz0533 454 52 32

Son güncelleme: · Okuma süresi: yaklaşık 4 dk · Hazırlayan: Arslan Ünal, AveA Otomasyon

Kısa cevap: Kablo renk kodlarında faz iletkenleri kahverengi, siyah ve gri; nötr iletkeni mavi; koruma (toprak) iletkeni yeşil-sarı renktedir. Bu düzen IEC 60445 ve Avrupa’da HD 308 S2 ile uyumlaştırılmıştır. Makine panolarında ise IEC 60204-1, güç devreleri için siyah, AC kumanda için kırmızı, DC kumanda için mavi ve ana şalter kapatıldığında da gerilimli kalan istisna devreler (ör. dış kaynaktan beslenen kilitleme devreleri) için turuncu renk önerir.

Bu yazıda (7 başlık)

Kablo renk kodları: güç kabloları

Alçak gerilim kablolarında damar renkleri iletkenin görevini gösterir:

İletkenRenkKısaltma
Faz (L1, L2, L3)Kahverengi, siyah, griBN, BK, GY
Nötr (N)MaviBU
Koruma iletkeni (PE)Yeşil-sarıGNYE
PEN (birleşik nötr-koruma)Yeşil-sarı, uçlarda mavi işaret (veya mavi, uçlarda yeşil-sarı işaret)—

Nexans’ın HD 308 S2 açıklamasına göre bu doküman 1 kV’a kadar kablo ve kordonlarda damar tanımlamasını kapsar; yeşil-sarı koruma iletkeni, mavi nötr, kahverengi, siyah ve gri ise akım taşıyan faz iletkenleri içindir. Aynı kaynağa göre makinelerin iç kablolaması, yalnızca DC kablolar ve havai hatlar bu kapsamın dışındadır.

Fazlar arası sıralama konusunda dikkat edilmesi gereken nokta: IEC 60445, kahverengi, siyah ve gri renkleri faz iletkenleri için tanımlar ama hangisinin L1, L2 veya L3 olacağını bağlayıcı olarak atamaz. Uygulamada çok yaygın sıra L1 kahverengi, L2 siyah, L3 gri şeklindedir; bazı ülke kuralları bu sırayı ayrıca belirler. Faz sırası önemli olan yerlerde (motor dönüş yönü, pano paralel bağlantısı) renge güvenmeyin, faz sırasını ölçün; sürekli izleme için faz koruma rölesi kullanılabilir.

Yeşil-sarı ve mavi kuralları

  • Yeşil-sarı yalnızca koruma iletkeni içindir. Hiçbir koşulda faz veya nötr olarak kullanılmaz. IEC 60445:2021 baskısıyla belirli iletkenlerin renk hükümleri tavsiye olmaktan çıkıp bağlayıcı hale gelmiştir.
  • Mavi, nötr iletkeni için ayrılmıştır. Nötr gerekmeyen bir devrede mavi damar başka bir görevde kullanılacaksa (ör. üç damarlı kabloda faz olarak), uçlarda kalıcı olarak işaretlenmelidir.
  • Topraklamanın kendisi için topraklama nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Eski tesisat renkleri

Uyumlaştırılmış renkler gelmeden önce farklı ülkelerde farklı renk düzenleri kullanılıyordu. Türkiye’de eski binalarda ve eski makinelerde de uyumlaştırılmış renklere uymayan tesisatlarla karşılaşılabilir; nötrün ve toprağın beklenenden farklı renkte olduğu ya da damar renklerinin elde kalan kabloya göre seçildiği durumlar olabilir.

Bu yüzden eski tesisatta kural tektir: renge göre değil, ölçüme göre karar verin.

  • Fazları gerilim ölçerek ve faz sırası ölçerle belirleyin.
  • Nötr ve toprağı ölçümle ayırt edin; toprak iletkeninin süreklilik ölçümünü yapın.
  • Belirlediğiniz iletkenleri kalıcı olarak etiketleyin.
  • Tadilatta eski ve yeni renkler aynı panoda buluşuyorsa, bağlantı noktasına açıklama etiketi koyun.

Pano içi kumanda kablosu renkleri (IEC 60204-1)

Makinelerin elektrik donanımı IEC 60204-1 kapsamındadır (güncel baskı 2016+AMD1:2021). Standardın iletken tanımlama bölümü, renk kullanılıyorsa şu renkleri önerir:

DevreÖnerilen renk
AC ve DC güç devreleriSiyah
AC kumanda devreleriKırmızı
DC kumanda devreleriMavi
Ana şalterle kesilmeyen istisna devreler (madde 5.3.5; ör. dış kaynaktan beslenen kilitleme)Turuncu
Koruma iletkeniYeşil-sarı
NötrAçık mavi

Bu renkler bir tavsiyedir; standart, iletkenlerin numara veya etiketle de tanımlanabileceğini kabul eder. Önemli olan, panonun her yerinde aynı kuralın uygulanması ve kuralın elektrik projesinde yazılı olmasıdır.

Turuncu kablo neden önemli?

Dış kaynaktan beslenen kilitleme devreleri, panonun ana şalteri kapatıldığında da gerilimli kalabilir. Turuncu renk, bakım yapan kişiye “ana şalter kapalı olsa da bu kabloda gerilim olabilir” uyarısı verir. Bu tür devreler panoda ayrıca etiketlenmelidir.

Mavi DC ile mavi nötr karışıklığı

IEC 60204-1 hem nötr hem DC kumanda için mavi önerdiğinden, aynı panoda karışıklık olabilir. Uygulamada:

  • DC kumanda kablolarında koyu mavi, nötrde açık mavi kullanmak,
  • 24 V DC eksi ucunu farklı bir renkte (ör. mavi-beyaz) çekmek,
  • tüm kumanda iletkenlerine kablo numarası vermek

gibi yöntemler kullanılır. Hangisi seçilirse seçilsin proje paftasında tanımlanmalıdır. Pano kablolama düzeni için EPLAN ve pano montaj standartları yazımıza bakabilirsiniz.

DC renk kodları

Güç tarafındaki DC devreler (akü sistemleri, DC baralar, güneş enerjisi dizileri) için renk ataması ülke kurallarına ve ürün standartlarına göre değişir. Bazı ulusal kurallarda iki iletkenli DC devrede artı kahverengi, eksi gri kullanılır; güneş enerjisi kablolarında ise kırmızı ve siyah kılıf veya işaret sık görülür.

DC’de en güvenli yol:

  • Kutupları her uçta + ve − işaretiyle etiketlemek,
  • Kumanda DC’sinde panonun genel kuralına uymak,
  • Kutup karışıklığının cihaz hasarına yol açacağı yerlerde bağlantıdan önce polarite ölçmek.

Sık yapılan hatalar

  • Yeşil-sarı damarı faz veya nötr olarak kullanmak.
  • Mavi damarı işaretlemeden faz olarak kullanmak.
  • Eski tesisatta renge güvenip ölçüm yapmamak.
  • Pano içinde her bölümde farklı renk kuralı kullanmak.
  • Dış kaynaklı gerilimi turuncu renk veya etiketle belirtmemek.

Güvenlik notu: Renk bir kolaylıktır, güvenlik ölçümünün yerini tutmaz. Bağlantıdan önce enerjiyi kesin, kilitleyin ve iletkende gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın. Tesisat işlerini yetkili elektrikçi yapmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Faz kablosu hangi renk?

Uyumlaştırılmış renklere göre faz iletkenleri kahverengi, siyah veya gridir. Tek fazlı tesisatta faz genellikle kahverengidir.

Nötr ve toprak kablosu hangi renk?

Nötr mavi, koruma (toprak) iletkeni yeşil-sarıdır. Yeşil-sarı başka hiçbir amaçla kullanılmaz.

Üç fazda kahverengi, siyah, gri sırası nasıl?

Yaygın uygulama L1 kahverengi, L2 siyah, L3 gridir. IEC 60445 bu sırayı bağlayıcı olarak atamadığı için faz sırası önemli yerlerde ölçümle doğrulama yapılmalıdır.

Panoda kırmızı kablo ne anlama gelir?

IEC 60204-1 önerisine göre AC kumanda devresidir. Panonun kendi kablo kuralı projede farklı tanımlanmış olabilir; projeye bakın. Pano içindeki diğer elemanlar için elektrik pano elemanları yazımıza bakabilirsiniz.

24 V DC kablo rengi ne olmalı?

IEC 60204-1, DC kumanda devreleri için mavi önerir. Nötrle karışmaması için ton farkı, ikinci renk veya kablo numarası kullanılması yaygındır.

Eskişehir’de pano kablolama desteği

Makine panolarının kablolama düzeni, iletken tanımlama ve eski tesisatın yeniden düzenlenmesi için elektrik otomasyon panosu tasarım ve imalatı kapsamında çalışıyoruz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.