Makineniz mi durdu? Eskişehir ve çevre illerde arıza servisi · mesai dışında da arayabilirsiniz0533 454 52 32

Son güncelleme: · Okuma süresi: yaklaşık 7 dk · Hazırlayan: Arslan Ünal, AveA Otomasyon

Kısa cevap: Zaman rölesi, enerji veya kumanda sinyali geldikten (ya da kesildikten) sonra kontaklarını ayarlanan süre kadar gecikmeyle konum değiştiren bir röledir. En yaygın tipler çekmede gecikmeli (on-delay) ve düşmede gecikmeli (off-delay) rölelerdir. Tipik bir DIN ray zaman rölesinde A1-A2 besleme uçları, 15 ortak, 16 normalde kapalı ve 18 normalde açık kontak ucudur.

Bu yazıda (11 başlık)

Zaman rölesi nedir, ne işe yarar?

Kumanda devrelerinde bazı işlerin hemen değil, belirli bir süre sonra olması gerekir: motorun yıldızdan üçgene geçmesi, fanın makine durduktan sonra bir süre daha çalışması, bir pompanın kısa süreli basınç dalgalanmalarında durmaması gibi. Zaman rölesi bu gecikmeyi PLC kullanmadan, doğrudan kumanda devresinde sağlar.

Zaman rölelerinin ürün standardı IEC 61812-1‘dir; güncel baskısı 2023 tarihli 3.0 sürümüdür. Fonksiyon kodları ve harf gösterimleri üreticiden üreticiye farklılık gösterebildiği için, ayarlamadan önce cihazın kendi fonksiyon diyagramına bakmak gerekir.

Zaman rölesi de bir röledir; kontak yapısı için röle nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Zaman rölesi beklenmedik çalışıyor veya pano içinde başka elemanlar da arıza veriyorsa, pano arıza tespiti ve onarımı sayfamızda panoda hangi sırayla ölçüm yaptığımızı anlatıyoruz.

Zaman rölesi çeşitleri

TipÇalışmaTipik kullanım
Çekmede gecikmeli (on-delay)Enerji gelir, süre dolar, kontak konum değiştirir. Enerji kesilince hemen geri döner.Yıldız-üçgen geçişi, sıralı motor kalkışı, alarm gecikmesi
Düşmede gecikmeli (off-delay)Kumanda sinyali gelince kontak hemen konum değiştirir; sinyal kesilince süre dolduktan sonra geri döner.Fan ard çalışması, merdiven otomatiği benzeri işler
Darbe (impulse/tek atım)Sinyal gelince kontak ayarlı süre kadar konum değiştirir, sonra geri döner.Kısa süreli tetikleme, korna
Flaşör (asimetrik/simetrik)Kontak ayarlı aralıklarla açılıp kapanır.İkaz lambası, kesikli yağlama
Yıldız-üçgen zaman rölesiYıldız kontağı süre sonunda açılır, kısa bir geçiş beklemesinden sonra üçgen kontağı kapanır.Yıldız-üçgen yol verme
MultifonksiyonYukarıdaki fonksiyonlardan biri seçici anahtarla seçilir.Stok azaltma, çok amaçlı panolar

Düşmede gecikmeli rölelerde kontrol girişi

Düşmede gecikmeli çalışma için rölenin, besleme kesildiğinde süreyi sayabilmesi gerekir. Bu yüzden çoğu elektronik off-delay rölede besleme (A1-A2) sürekli verilir ve süre, ayrı bir kontrol girişi (genellikle B1 veya S ucu) ile başlatılır. Besleme kesildiğinde süre sayan tipler de vardır; cihaz kataloğuna bakın.

Zaman rölesi bağlantı şeması: uçların anlamı

Tipik bir tek kontaklı DIN ray zaman rölesinde:

UçGörev
A1Besleme (+ veya faz)
A2Besleme (− veya nötr)
B1 / SKontrol (tetik) girişi, varsa
15Değişken kontağın ortak ucu
16Normalde kapalı (NC) uç
18Normalde açık (NO) uç
25-26-28İkinci değişken kontak (varsa)

Okuma kuralı: Rakamın ilk hanesi kontak sırasını (1 = birinci kontak, 2 = ikinci kontak), ikinci hane görevi gösterir. Görev rakamı 5-6 özel fonksiyonlu (burada zaman gecikmeli) NC, 7-8 özel fonksiyonlu NO kontağı gösterir; değişken kontakta ortak uç 5 olduğundan 15-16 NC, 15-18 NO olur. Ani kontaklardaki 1-2 / 3-4 numaralandırmasından bu yüzden ayrılır. Ani kontak numaralandırması için NO NC kontak nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Çekmede gecikmeli röle ile basit bağlantı (metinle şema)

Amaç: Start’a basılınca motor 1 çalışsın, ayarlı süre sonra motor 2 devreye girsin.

  1. Faz → Stop (NC) → Start (NO) → K1 bobini (A1) → K1 (A2) → Nötr
  2. K1’in yardımcı NO kontağı (13-14) Start butonuna paralel bağlanır (mühürleme).
  3. Zaman rölesi KT1, K1 bobinine paralel bağlanır: A1 ucu K1’in A1 ucuna, A2 ucu nötre gider.
  4. KT1’in 15 ucu Stop ve koruma kontaklarından sonraki kumanda hattına (örneğin K1’in A1 ucuna), 18 ucu motor 2’nin termik kontağı (95-96) üzerinden K2 bobininin A1 ucuna bağlanır; K2’nin A2 ucu nötre gider.
  5. Start’a basılınca K1 çeker, KT1 süre saymaya başlar; süre dolunca 15-18 kapanır ve K2 çeker. Stop’a basılınca hepsi düşer.

Termik röle kontakları ve faz koruma kontağı, Stop butonuyla seri olarak bu hattın başına eklenir.

Örnek uygulama: yıldız-üçgen yol verme

Yıldız-üçgen yol verme devresinde zaman rölesi, motorun yıldızda kalkış yapacağı süreyi belirler:

  • Start ile ana kontaktör (K1) ve yıldız kontaktörü (K3) çeker; zaman rölesi süre saymaya başlar.
  • Süre dolunca zaman rölesinin NC kontağı yıldız kontaktörünü bırakır, NO kontağı üçgen kontaktörünü (K2) çektirir.
  • Yıldız ve üçgen kontaktörleri birbirlerinin NC yardımcı kontaklarıyla elektriksel kilitlenir; ikisi aynı anda asla çekmemelidir.
  • Özel yıldız-üçgen zaman rölelerinde yıldız kontağı açıldıktan sonra kısa bir geçiş beklemesi vardır; bu bekleme, yıldız kontaktörünün arkı sönmeden üçgen kontaktörün kapanmasını önler.

Süre, motorun yaklaşık nominal devrine ulaşmasına göre ayarlanır. Çok kısa süre üçgende yüksek akım darbesine, çok uzun süre yıldızda gereksiz zorlanmaya yol açar.

Zaman rölesi mi PLC timer’ı mı?

Birkaç zamanlama ihtiyacı olan basit kumanda devrelerinde zaman rölesi yeterlidir. Çok sayıda zamanlama, değişen reçeteler veya uzaktan ayar ihtiyacı varsa PLC zamanlayıcıları daha esnektir. PLC tarafındaki karşılıkları için PLC timer örnekleri yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Besleme gerilimini yanlış seçmek: 24 V DC rölesini 230 V AC’ye bağlamak cihazı yakar; geniş aralıklı (ör. 24–240 V AC/DC) modellerde de etiket kontrol edilmelidir.
  • Fonksiyon anahtarını yanlış konumda bırakmak: Multifonksiyon rölelerde en yaygın arıza sebebi budur.
  • Süre aralığı ile süre ayarını karıştırmak: Bazı rölelerde önce aralık (saniye, dakika, saat), sonra bu aralık içindeki değer seçilir.
  • Kontak akımını aşmak: Zaman rölesinin kontağı motoru doğrudan sürmek için değil, kontaktör bobini sürmek içindir.

Güvenlik notu: Bağlantı değişikliğini enerji kesilmiş ve kilitlenmiş panoda yapın; gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın. İşi yetkili elektrikçi yapmalıdır.

Diğer pano elemanı rehberleri: Kontaktör Mühürleme Devresi. Tümü için: elektrik pano elemanları.

İlgili sayfalar: Faz Koruma Rölesi Nedir.

Düşmede gecikmeli zaman rölesi bağlantı örneği: fan ard çalışması

Amaç: makine durduktan sonra egzoz fanının ayarlı süre daha çalışması. Kontrol girişli (B1) düşmede gecikmeli bir röle kullanılırsa bağlantı şöyledir:

  • Faz → röle A1; nötr → röle A2. Besleme sürekli verilir.
  • Motor kontaktörünün yardımcı normalde açık kontağı (13-14) fazı röle kontrol girişine (B1) getirir.
  • Röle 15 ucuna faz verilir; 18 ucu fan kontaktörü K2’nin A1 ucuna gider; K2’nin A2 ucu nötre bağlanır.

Motor çalışırken kontrol girişi enerjilidir ve 15-18 kapalıdır, fan çalışır. Motor durunca kontrol girişi kesilir, süre başlar ve süre sonunda 15-18 açılır. Süre içinde motor yeniden çalışırsa çoğu rölede süre sıfırlanır. Kontrol girişinin etiketi üreticiye göre değişir (B1, S, Y1 gibi); şema cihaz etiketinden okunmalıdır.

Zaman diyagramı nasıl okunur? Fonksiyon davranış tablosu

Röle kataloğundaki zaman diyagramı, besleme ve kontrol girişi ile çıkış kontağı arasındaki zamanlamayı gösterir. Fonksiyon adları ve harf kodları üreticiye göre değişebilir; aşağıdaki tablo genel davranışı özetler.

FonksiyonTetikÇıkış davranışıSüre içinde sinyal kesilirse
Çekmede gecikmeliBesleme gelirSüre bitince çıkış değişirSüre sıfırlanır, çıkış değişmez
Düşmede gecikmeliKontrol girişi gelirÇıkış hemen değişir; giriş kesilince süre başlarGiriş yeniden gelirse süre sıfırlanır
Darbe (tek atım)Besleme veya kontrolÇıkış ayarlı süre boyunca değişirModele göre yok sayılır veya yeniden başlatılır
FlaşörBesleme gelirÇıkış ayarlı aralıklarla açılıp kapanırBesleme kesilince durur; başlangıç konumu modele göre değişir

Aynı fonksiyon adını taşıyan iki farklı marka rölenin davranışı küçük farklar gösterebilir. Bu yüzden röle değiştirildiğinde yalnızca uç numaralarına değil, zaman diyagramına da bakılmalıdır.

Zaman rölesi arıza ayıklama: ölçüm sırası ve belirtiler

Zaman rölesi beklendiği gibi çalışmıyorsa enerji varken önce besleme ucu A1-A2 arasında gerilim ölçülür; değer etiketteki aralığın içinde olmalıdır. Sonra kontrol girişi varsa o ucun gerilimi ölçülür. Kontak durumunu görmek için çıkış yükü bağlı değilken süreklilik denenir.

BelirtiOlası nedenKontrol
Süre hiç dolmuyorBesleme yok, kontrol girişi gelmiyorA1-A2 ve kontrol ucu gerilimi
Süre ayardan çok farklıAralık (saniye, dakika) veya çarpan yanlışAralık anahtarını ve ölçeği kontrol edin
Çıkış hemen değişiyorYanlış fonksiyon seçili, yanlış uç kullanılmışFonksiyon anahtarı, 16 ve 18 uçları
Röle çekiyor ama yük çalışmıyorKontak sınırı aşıldı veya uç gevşekKontak sürekliliği, klemens sıkılığı
Süre her seferinde farklıBeslemenin dalgalanması, düşük gerilimGerilimi yük altında ölçün

Bağlantı değişiklikleri enerji kesilip kilitlendikten ve gerilim olmadığı ölçülerek doğrulandıktan sonra, yetkili elektrikçi tarafından yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Zaman rölesi nasıl bağlanır?

A1-A2 uçlarına besleme verilir; 15 ortak uç Stop sonrası kumanda hattına, 18 (NO) veya 16 (NC) ucu sürülecek kontaktör bobinine bağlanır. Kontrol girişli modellerde süre B1 veya S girişiyle başlatılır.

Zaman rölesinde 15 16 18 ne demek?

15 değişken kontağın ortak ucu, 16 normalde kapalı, 18 normalde açık uçtur. Süre dolunca 15-16 açılır, 15-18 kapanır.

Çekmede ve düşmede gecikmeli zaman rölesi farkı nedir?

Çekmede gecikmeli röle enerji geldikten süre kadar sonra konum değiştirir. Düşmede gecikmeli röle sinyal gelince hemen konum değiştirir, sinyal kesildikten süre kadar sonra geri döner.

Multifonksiyon zaman rölesi nedir?

Çekmede gecikme, düşmede gecikme, darbe, flaşör gibi birden fazla fonksiyonun seçici anahtarla seçilebildiği zaman rölesidir.

Yıldız üçgen zaman rölesi kaç saniyeye ayarlanır?

Sabit bir değer yoktur. Süre, motorun yükle birlikte nominal devire yaklaşma süresine göre ayarlanır ve ilk çalıştırmada akım ölçülerek kontrol edilir.

Eskişehir’de kumanda panosu desteği

Zaman röleli kumanda devreleri, yıldız-üçgen panoları ve bunların PLC’ye taşınması için elektrik otomasyon panosu tasarım ve imalatı kapsamında çalışıyoruz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.

“Zaman Rölesi Nedir? Bağlantı Şeması ve Çeşitleri” ögesine 3 yanıt

  1. […] Zaman rölesi ayarlanan süreyi sayar. […]

  2. […] pano elemanı rehberleri: Emniyet Rölesi Nedir, Zaman Rölesi Nedir, Kontaktör Mühürleme Devresi, Kontaktör […]

  3. […] sayfalar: Zaman Rölesi Nedir, Selenoid Valf […]