Makineniz mi durdu? Eskişehir ve çevre illerde arıza servisi · mesai dışında da arayabilirsiniz0533 454 52 32

Son güncelleme: · Okuma süresi: yaklaşık 5 dk · Hazırlayan: Arslan Ünal, AveA Otomasyon

Kısa cevap: Kontaktör mühürleme devresi, start butonuna bir kez basıldığında kontaktörün kendi yardımcı kontağı (genellikle 13-14) üzerinden enerjili kalmasını sağlayan kumanda devresidir. Start butonu bırakılsa da motor çalışmaya devam eder; stop butonu, termik röle kontağı veya enerji kesintisi devreyi açınca kontaktör düşer ve motor ancak yeniden start verilince çalışır.

Mühürleme (self-holding, kendini tutma) devresi, motor kumandasının en temel devresidir. İleri-geri, yıldız-üçgen ve çoğu pano devresi bu mantığın üzerine kurulur. Bu yazıda devreyi kontak numaralarıyla, adım adım ve tablo halinde anlatıyoruz.

Güvenlik notu: Pano içinde çalışmadan önce enerjiyi kesin, şalteri kilitleyip etiketleyin ve gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın. Bağlantıyı yetkili bir elektrikçi yapmalıdır.

Bu yazıda (9 başlık)

Mühürleme devresi nasıl çalışır?

Devrenin mantığı basittir: kontaktör bobinine giden yol iki paralel koldan geçer. Birinci kol start butonudur (NO, normalde açık). İkinci kol kontaktörün kendi NO yardımcı kontağıdır. Start’a basınca bobin enerjilenir, kontaktör çeker ve kendi yardımcı kontağı kapanır. Artık start butonu bırakılsa da akım yardımcı kontak üzerinden bobine gitmeye devam eder. Kontaktör kendini “mühürlemiş” olur.

Stop butonu (NC, normalde kapalı) ve termik rölenin NC kontağı, bu paralel kolun önünde seri bağlıdır. Bunlardan biri açıldığında bobinin enerjisi kesilir, kontaktör düşer, mühür kontağı da açılır. Enerji geri geldiğinde motor kendiliğinden kalkmaz; bu, mühürleme devresinin önemli bir güvenlik özelliğidir.

Mühürleme devresi doğru kurulduğu halde kontaktör bırakıyor veya sigorta atıyorsa, pano arıza tespiti ve onarımı sayfamızda panoda hangi sırayla ölçüm yaptığımızı anlatıyoruz.

Kontak numaraları ne anlama gelir?

UçAnlamı
A1 – A2Kontaktör bobini
1/L1, 3/L2, 5/L3Ana kontak girişleri (şebeke tarafı)
2/T1, 4/T2, 6/T3Ana kontak çıkışları (motor tarafı)
13 – 14NO yardımcı kontak (mühür kontağı olarak kullanılır)
21 – 22NC yardımcı kontak (kilitleme, sinyal)
95 – 96Termik röle NC kontağı (kumandayı keser)
97 – 98Termik röle NO kontağı (arıza sinyali, lamba)

Yardımcı kontaklarda son rakam 3-4 ise kontak NO, 1-2 ise NC’dir; ilk rakam kontağın sıra numarasıdır. Bu numaralama Sprecher + Schuh teknik notunda de bu şekilde verilir. Termik rölelerde 95-96 NC, 97-98 NO işaretlemesi yaygındır; yine de bağlamadan önce cihazın üzerindeki etikete ve veri sayfasına bakın. Kontaktör uçlarının ayrıntısı için kontaktör nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Kumanda devresi adım adım

Aşağıdaki sıra, tek fazlı (L-N) bir kumanda devresi içindir. Bobin gerilimi 24 V DC veya 24 V AC ise L yerine kumanda kaynağının artı ucu, N yerine eksi ucu düşünülür.

AdımBağlantı
1Kumanda fazı (L), kumanda sigortası veya otomatından geçer.
2Sigorta çıkışı termik rölenin 95 ucuna gider; 96 ucundan çıkılır.
396’dan stop butonunun NC kontağının bir ucuna gidilir.
4Stop NC’nin diğer ucundan iki paralel kol ayrılır: start butonunun NO kontağı ve kontaktörün 13 ucu.
5Start NO’nun diğer ucu ile kontaktörün 14 ucu birleştirilir.
6Bu birleşim noktası bobinin A1 ucuna gider.
7Bobinin A2 ucu nötre (N) veya kumanda kaynağının eksisine bağlanır.

Özetle seri yol şöyledir: L → sigorta → 95-96 → Stop (NC) → [Start (NO) // 13-14] → A1 – A2 → N.

Buton kontak bloklarının uç numaraları üreticiye göre değişebilir. Bloğun NO mu NC mi olduğunu üzerindeki işaretten veya ölçü aletiyle kontrol edin.

Güç devresi

  1. Şebeke L1-L2-L3, motor koruma şalteri veya sigortadan geçerek kontaktörün 1/L1, 3/L2, 5/L3 uçlarına gelir.
  2. Kontaktörün 2/T1, 4/T2, 6/T3 çıkışları termik rölenin ana girişlerine bağlanır (termik genellikle doğrudan kontaktörün altına takılır).
  3. Termik çıkışı motor klemensindeki U1-V1-W1 uçlarına gider. Motor klemensindeki yıldız veya üçgen köprüsü, şebeke gerilimi ve motor etiketine göre yapılır.
  4. Termik akım ayarı motor etiketindeki nominal akıma göre yapılır. Ayrıntı için termik röle nedir yazımıza göz atın.

Devreye almadan önce test

Önce enerjisiz kontrol:

  • Ölçü aletiyle stop butonunun basılı değilken iletimde, basılıyken açık olduğunu kontrol edin.
  • Start butonunun basılıyken iletimde olduğunu kontrol edin.
  • Termik 95-96’nın normal durumda kapalı olduğunu görün.
  • Bobin geriliminin (kontaktör üzerinde yazar) kumanda gerilimiyle aynı olduğunu doğrulayın.

Sonra motor bağlantısı sökülü olarak kumanda denemesi:

  • Start’a basıp bırakın: kontaktör çekili kalmalı.
  • Stop’a basın: kontaktör düşmeli.
  • Termiğin test butonuna basın (varsa): kontaktör düşmeli; termik resetlenene kadar start’a basılsa da kalkmamalı.

Sık yapılan hatalar

HataSonuç
Mühür kontağı (13-14) stop butonunun önüne bağlanırStop butonu kontaktörü düşürmez, motor durmaz
Mühür için NC yardımcı kontak (21-22) kullanılırKontaktör start’a basılmadan çeker, çekince kendi kontağını açıp bırakır; sürekli titreşir
Termiğin 97-98 ucu kumandaya seri bağlanırNormalde açık olduğu için devre hiç çalışmaz
Stop butonu NO kontakla bağlanırKablo koptuğunda motor durdurulamaz
Bobin gerilimi kumandayla uyumsuzBobin yanar veya kontaktör çekmez
Start butonu mühür kontağına seri bağlanırKontaktör start bırakılınca düşer

Stop butonunun NC kontakla bağlanmasının nedeni, kablo kopması veya gevşek klemens durumunda devrenin “durma” yönünde arızalanmasıdır. Aynı mantık emniyet devrelerinde de kullanılır.

Bu devredeki stop butonu normal işletme durdurmasıdır; acil durdurma yerine geçmez. Acil stop butonu ve emniyet rölesi ayrı kurallara tabidir; bkz. emniyet rölesi nedir.

PLC ile mühürleme

Aynı mantık PLC’de ladder diyagramıyla da kurulur: start girişi ile çıkış biti paralel, stop girişi seri bağlanır. Stop butonu PLC’ye yine NC kontakla bağlanır ve programda bu girişin “1” olması çalışma şartı olarak kullanılır. Ayrıntılı örnek için ladder diyagramı nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Diğer pano elemanı rehberleri: Röle Nedir. Tümü için: elektrik pano elemanları.

İlgili sayfalar: Acil Stop Butonu Bağlantısı.

Sıkça Sorulan Sorular

Mühür için 13-14 yoksa 43-44 veya 53-54 kullanılabilir mi?

Evet. Son rakamı 3-4 olan her yardımcı kontak NO’dur; ek kontak bloğundaki 43-44 veya 53-54 de mühür kontağı olarak kullanılabilir. Son rakamı 1-2 olan kontaklar (21-22, 31-32) NC olduğu için kullanılmaz.

Mühür kontağı kaç numaralı uca bağlanır?

Genellikle NO yardımcı kontak olan 13-14 kullanılır. 13 ucu stop butonu çıkışına, 14 ucu bobinin A1 ucuna gider; start butonu bu iki uca paralel bağlanır.

Termik röle mühürleme devresine nereden bağlanır?

Termiğin NC kontağı (95-96), kumanda fazı ile stop butonu arasına seri bağlanır. Termik attığında bobin enerjisi kesilir.

Start’a basınca kontaktör çekiyor ama bırakınca düşüyor, neden?

Mühür kontağı bağlı değildir, yanlış uca bağlanmıştır ya da NC kontak kullanılmıştır. 13-14 kontağının kontaktör çekince kapandığını ölçerek kontrol edin.

Elektrik kesilip gelince motor neden kendi kendine çalışmıyor?

Mühürleme devresinde enerji kesilince kontaktör düşer ve mühür açılır. Bu istenen bir davranıştır; motor ancak yeniden start verildiğinde çalışır.

Eskişehir’de motor kumanda ve pano desteği

Mühürleme, ileri-geri ve yıldız-üçgen gibi motor kumanda devrelerinin kurulması, mevcut panoların kontrolü ve PLC’ye dönüştürülmesi konularında destek veriyoruz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.