Kısa cevap: Acil stop butonu, makinenin kumanda devresine her zaman NC (normalde kapalı) kontakla bağlanır ve tercihen bir emniyet rölesi veya emniyet PLC’si üzerinden çalışır. Butona basılınca kontak açılır, emniyet rölesi motor kontaktörlerini veya sürücünün güvenli tork kapama (STO) girişini keser. Buton kilitli kalmalı, buton çözülünce makine kendiliğinden çalışmamalı, yeniden çalıştırma ayrı bir reset ve start komutuyla yapılmalıdır.
Güvenlik notu: Acil durdurma bir emniyet fonksiyonudur. Kablolamaya başlamadan önce enerjiyi kesin, şalteri kilitleyip etiketleyin ve gerilim olmadığını ölçün. Devrenin tasarımı risk değerlendirmesine dayanmalı, bağlantıyı yetkili ve makine emniyeti konusunda bilgili bir elektrikçi yapmalıdır.
Bu yazıda (7 başlık)
Acil stop butonu neden NC kontakla bağlanır?
NC kontak, normal durumda kapalıdır ve devreden akım geçer. Butona basılınca kontak açılır. Bu düzenin avantajı, kablo kopması, gevşek klemens veya kontak bloğunun yerinden çıkması gibi arızalarda da devrenin “durma” yönünde açılmasıdır. NO kontakla bağlanan bir acil stop, kablo koptuğunda hiçbir şey yapmaz ve arıza fark edilmez.
Bu yüzden:
- Acil stop butonunda zorunlu açılmalı (direct opening action, IEC 60947-5-1 Ek K) NC kontak blokları kullanılır ve buton IEC 60947-5-5’e uygun mekanik kilitlemeli olmalıdır; çift kanal bağlantı için iki NC blok takılır. Genel çerçeve için makine emniyeti ve CE yazımıza bakabilirsiniz.
- Bazı butonlarda kontak bloğunun gövdeden ayrıldığını algılayan izlemeli bloklar bulunur; bu tür ürünler tercih edilebilir.
- Acil stop butonunun NO kontağı yalnızca PLC’ye veya lambaya “acil stop basıldı” bilgisi vermek için kullanılır, durdurma için kullanılmaz.
Buton için EN ISO 13850 gereklilikleri
EN ISO 13850, acil durdurma fonksiyonunun tasarım ilkelerini verir. Uygulamada en çok karşılaşılan gereklilikler şunlardır:
| Gereklilik | Açıklama |
|---|---|
| Renk | Basma elemanı (mantar başlık) kırmızı, arkasında zemin varsa sarı olmalı |
| Kilitlenme (latching) | Basıldıktan sonra buton mekanik olarak basılı konumda kalmalı |
| Elle çözme | Buton, kasıtlı bir hareketle (çevirme veya çekme) çözülmeli |
| Reset ayrı olmalı | Butonun çözülmesi makineyi yeniden çalıştırmamalı |
| Erişim | Operatörün kolayca ulaşabileceği yerde ve görünür olmalı |
| Tamamlayıcı önlem | Koruyucu, ışık bariyeri gibi önlemlerin yerine geçmez |
Kırmızı başlık ve sarı zemin, kilitlenme ve kilidin ancak çözülerek kaldırılması, ABB’nin acil stop eğitim kılavuzunda ISO 13850 ve EN 418’e atıfla anlatılır. Resetin yeniden çalıştırma başlatmaması ve acil durdurmanın diğer emniyet önlemlerinin yerine geçmemesi, ABB’nin ACS880 acil durdurma teknik açıklamasında EN/IEC 60204-1 ve EN ISO 13850 gereklilikleri olarak listelenir. Bağlayıcı metin için standardın güncel baskısına bakılmalıdır.
Stop kategorileri 0, 1 ve 2 (IEC 60204-1)
IEC 60204-1 makinenin durdurulma biçimini üç kategoriye ayırır. Lenze’nin stop kategorileri açıklamasına göre:
| Kategori | Nasıl durur | Acil durdurmada |
|---|---|---|
| Stop kategorisi 0 | Motorun enerjisi hemen kesilir; motor serbest yavaşlar veya mekanik frenle durur | Kullanılabilir |
| Stop kategorisi 1 | Motor rampa ile kontrollü yavaşlatılır, durduktan sonra enerji kesilir | Kullanılabilir |
| Stop kategorisi 2 | Motor kontrollü durdurulur, durduktan sonra da enerji verilmeye devam eder | Acil durdurma için kullanılmaz |
IEC 60204-1’e göre acil durdurma kategori 0 veya kategori 1 olarak çalışmalıdır; kategori 2 kullanılmaz. Hangisinin seçileceği risk değerlendirmesine göre belirlenir. Sürücülü sistemlerde STO kategori 0’a, SS1 kategori 1’e karşılık gelir. Örneğin büyük ataletli bir merdane serbest yavaşlarken uzun süre dönmeye devam ediyorsa kategori 1 (önce frenleyip sonra enerjiyi kesmek) daha güvenli olabilir.
Emniyet rölesi ile bağlantı
Emniyet rölesi, acil stop devresini izleyen, kendi iç arızalarını ve kablo arızalarını algılayabilen özel bir röledir. Genel bağlantı mantığı aşağıdaki gibidir; uç numaraları markaya göre değişir, cihazın bağlantı şemasına uyun.
- Besleme: Emniyet rölesi A1-A2 uçlarından (genellikle 24 V DC) beslenir.
- Giriş kanalları: Acil stop butonunun iki NC kontağı, rölenin iki giriş kanalına ayrı ayrı bağlanır. Çift kanal bağlantı, bir kanaldaki kısa devre veya kopukluğun algılanmasını sağlar.
- Reset: Ayrı bir reset butonu (NO) rölenin reset girişine bağlanır. Rölede izlemeli elle reset seçilir; acil stop devresinde otomatik reset kullanılmaz. Reset butonu, tehlikeli bölgeyi görebilen ama bölgenin dışında kalan bir yere konur.
- Geri besleme döngüsü: Kesilen kontaktörlerin ayna kontak (mirror contact, IEC 60947-4-1 Ek F) özellikli NC yardımcı kontakları seri bağlanarak rölenin geri besleme (feedback) girişine verilir. Böylece kontaktörlerden biri yapışık kalırsa röle reset almaz.
- Çıkışlar: Rölenin zorlamalı kılavuzlu (force-guided) emniyet çıkışları (NO), güç devresinde seri bağlı iki ayrı kontaktörün bobinlerini sürer ya da sürücünün iki STO girişine ayrı ayrı verilir. Gereken yedeklilik, risk değerlendirmesinde belirlenen PL’ye (EN ISO 13849-1) göre seçilir.
- Bilgi çıkışı: Rölenin yardımcı çıkışı PLC’ye durum bilgisi olarak verilir; bu çıkış emniyet amacıyla kullanılmaz.
Emniyet rölesinin çalışma mantığı ve reset tipleri için emniyet rölesi nedir yazımıza bakabilirsiniz. Çok sayıda acil stop, kapı switch’i ve ışık bariyeri varsa emniyet PLC’si daha uygun olabilir; bkz. güvenlik sensörleri ve safety PLC.
Birden fazla acil stop butonu
Bir makinede birden çok acil stop varsa tüm butonların NC kontakları her kanalda seri bağlanır. Herhangi birine basılması tüm devreyi açar. Arıza bulmayı kolaylaştırmak için her butonun NO kontağı ayrı bir PLC girişine verilerek hangi butona basıldığı ekranda gösterilebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç |
|---|---|
| Acil stop yalnızca PLC girişine bağlanır, çıkışları PLC programı keser | Program veya PLC arızasında durdurma garanti edilmez |
| Acil stop NO kontakla bağlanır | Kablo koptuğunda buton işlev görmez |
| Buton çözülünce makine kendiliğinden kalkar | Beklenmeyen yeniden çalışma riski |
| Geri besleme döngüsü bağlanmaz | Yapışan kontaktör fark edilmez |
| Sarı-kırmızı buton normal stop olarak kullanılır | Operatör acil durdurmayı normal durdurmayla karıştırır |
| İki kanal aynı kablo içinde kısa devreye açık şekilde çekilir | Kanallar arası kısa devre algılanmayabilir (rölenin çapraz kısa devre algılamasına bağlı) |
Makine acil stoptan sonra çalışmıyorsa adım adım kontrol için makine çalışmıyor: emniyet devresi kontrolü yazımıza bakabilirsiniz.
Acil stop devresi sahada beklendiği gibi çalışmıyorsa pano arıza tespiti ve onarımı için bizi arayabilirsiniz. İlgili sayfalar: NO NC Kontak Nedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Acil stop butonu NO mu NC mi bağlanır?
Durdurma için her zaman NC kontak kullanılır. NO kontak yalnızca PLC’ye veya lambaya bilgi vermek için kullanılabilir.
Acil stop butonu neden kırmızı-sarı olur?
EN ISO 13850’ye göre acil durdurma elemanı kırmızı, arkasındaki zemin sarı olmalıdır. Bu renk kombinasyonu acil durdurmayı diğer butonlardan ayırır.
Acil stop çözülünce makine çalışır mı?
Çalışmamalıdır. Butonun çözülmesi yalnızca yeniden hazırlanmaya izin verir; makine ayrı bir reset ve start komutuyla çalıştırılmalıdır.
Stop kategorisi 0 ile 1 arasındaki fark nedir?
Kategori 0’da motorun enerjisi hemen kesilir. Kategori 1’de motor önce kontrollü yavaşlatılır, durduktan sonra enerji kesilir. Acil durdurmada ikisi de kullanılabilir; seçim risk değerlendirmesine göre yapılır.
Acil stop emniyet rölesi olmadan bağlanabilir mi?
Risk değerlendirmesi düşük bir performans seviyesi gösteriyorsa, zorunlu açılmalı NC kontak doğrudan kontaktör bobin yoluna seri bağlanabilir (elektromekanik kategori 0 durdurma; bkz. kontaktör mühürleme devresi). Ancak kablo ve kontaktör arızalarının algılanması, çift kanal ve geri besleme izleme için emniyet rölesi veya emniyet PLC’si kullanılması önerilir; gereken seviye risk değerlendirmesiyle belirlenir.
Eskişehir’de makine emniyeti desteği
Acil stop devreleri, emniyet rölesi ve emniyet PLC’si uygulamaları, mevcut makinelerin emniyet devrelerinin kontrolü ve iyileştirilmesi konularında destek veriyoruz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.

“Acil Stop Butonu Bağlantısı: NC Kontak ve Emniyet Rölesi” için bir yanıt
[…] en sık neden, emniyet devresinin kapanmamasıdır: emniyet rölesi veya emniyet PLC’si, bir acil stop butonu, koruyucu kapı ya da ışık bariyeri güvenli sinyal vermediği sürece makineye enerji […]