Pres beslemede el kazası riski her gün aynı noktada duruyor: operatör sacı ya da parçayı eliyle kalıba koyuyor, pedala basıyor, parçayı alıyor. Bin kez sorunsuz geçiyor, ama bir yorgunluk anında, sıkışan bir parçayı düzeltmeye uzanırken ya da pedala yanlışlıkla basıldığında el kalıbın içinde kalabiliyor.
Belki yakın zamanda bir ramak kala yaşandı, belki iş güvenliği uzmanınız presin uygun olmadığını rapora yazdı, belki de müşteri denetiminde sorun çıktı. Bu sayfa pres besleme kazalarının neden oluştuğunu ve robotlu besleme, otomatik besleyici, ışık perdesi ve çift el kumandası gibi çözümlerin hangi durumda doğru olduğunu anlatıyor.
Hemen arayın: 0533 454 52 32 — mesai dışında da arayabilirsiniz.
Bu yazıda (6 başlık)
Sorun neden oluyor?
Pres besleme kazalarının arkasında genellikle şu nedenler vardır:
- El, tehlikeli bölgeye her çevrimde giriyor. Elle beslemede operatörün eli her parçada kalıbın arasına girer. Risk tasarım gereği her çevrimde tekrarlanır.
- Pedal ve tek el kumanda. Ayak pedalı, operatörün elleri kalıp bölgesindeyken de presin çalıştırılmasına izin verir.
- Koruyucu devre dışı bırakılmış. Işık perdesi veya kapak “işi yavaşlatıyor” diye köprülenmiş ya da kenara alınmış olabilir.
- Eski presin durma performansı bilinmiyor. Kavrama-fren sisteminin durma süresi ölçülmemişse koruyucunun kalıptan ne kadar uzakta olması gerektiği de bilinmez.
- Sıkışma ve hurda alma. Kazaların bir kısmı normal besleme sırasında değil, sıkışan parçayı ya da hurdayı alırken olur.
- Yorgunluk ve tekrar. Aynı hareketin vardiya boyunca tekrarlanması dikkati düşürür.
Mevzuat ne diyor?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete, 25 Nisan 2013, sayı 28628) Ek-I madde 2.8 ile, hareketli parçalarla temasın kazaya yol açabileceği durumlarda tehlikeli bölgeye ulaşmayı önleyen ya da ulaşılmadan önce hareketi durduran koruyucu veya koruma tertibatı ister. Mekanik presler için güvenlik şartları EN ISO 16092-1 ile birlikte kullanılan EN ISO 16092-2:2020 standardında toplanmıştır; bu standart eski EN 692’nin yerini almıştır. Koruyucuların tehlikeli bölgeye olan mesafesi ISO 13855, çift el kumandaları ISO 13851, ışık perdeleri IEC 61496 serisi ile ele alınır. Makinenizin hangi şartlara tabi olduğu risk değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
Çözüm seçenekleri
| Seçenek | Ne zaman mantıklı? | Sınırları |
|---|---|---|
| Elle besleme aparatı (maşa, mıknatıslı tutucu) | Geçici önlem, kısa sürede uygulanmalı | Eli kalıptan uzaklaştırır ama tek başına koruma sayılmaz |
| Sabit kapak ve küçük besleme açıklığı | Parça bir kanal veya kızaktan beslenebiliyor | Parça şekline bağlıdır, her işe uymaz |
| Çift el kumandası | Tek operatör çalışıyor, eller kumanda üzerindeyken çevrim başlamalı | Yalnızca kullanan operatörü korur; yanındaki kişiyi korumaz, doğru mesafede konumlanmalıdır |
| Işık perdesi (AOPD, IEC 61496-2) | Koç strok sırasında güvenle durdurulabiliyor, erişim açık kalmalı | Tam tur kavramalı preslerde koruyucu olarak kullanılamaz; uygun preslerde de durma süresine göre mesafe hesaplanmalı |
| Bobinden sac besleme ünitesi | Rulo sacdan seri parça üretiliyor | Ayrık parça ve ikinci operasyon işlerine uymaz |
| Robot veya kartezyen manipülatör ile besleme | Parça tekrarlı, operatörün tehlikeli bölgeye girmemesi isteniyor | Tutucu, parça sunumu ve hücre güvenliği tasarımı gerekir; kalıp değişiminde ayar ister |
Mevcut presin emniyet tarafının elden geçirilmesi için pres revizyonu ve iş güvenliği, ışık perdesi ve emniyet kontrolörü seçimi için güvenlik sensörleri ve safety PLC sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Otomasyon hangi durumda mantıklı?
Robotlu veya otomatik besleyicili pres besleme genellikle şu durumlarda doğru tercihtir:
- Aynı parça uzun partilerle üretiliyor ve beslemenin tekrarı yüksek.
- Pres hattında birden fazla pres arka arkaya çalışıyor ve parçalar arasında transfer gerekiyor.
- Operatörün tehlikeli bölgeye hiç girmemesi hedefleniyor.
- Pres beslemesine eleman bulmak zor ya da bu iş için personel tutmak istenmiyor.
- Parça ağır, keskin kenarlı veya sıcak.
Otomasyonun mantıklı olmadığı ya da tek başına yetmediği durumlar:
- Çok çeşitli ve az adetli işler çalışılıyorsa; çift el kumandası, ışık perdesi ve uygun aparatla elle besleme daha uygun olabilir.
- Presin kendisi güvenli durdurulamıyorsa; robot eklemek tek başına sorunu çözmez, önce presin kontrol ve fren sistemi elden geçirilmelidir.
- Kalıp değişimi çok sık ve robotun her kalıp için yeniden ayarlanması gerekiyorsa; hızlı değiştirilebilir tutucular ve hazır programlar planlanmalıdır.
- Robot hücresine kalıp değişimi ve sıkışma için güvenli giriş tasarlanmamışsa; risk yalnızca başka bir yere taşınır.
Nasıl başlanır?
- Arayın. Presin tipini (mekanik, hidrolik, servo), parçayı ve beslemenin nasıl yapıldığını kısaca anlatın.
- Tesis ziyareti. Presi, kontrol ve fren sistemini, mevcut koruyucuları, kalıp değişimini ve parça akışını yerinde görüyoruz.
- Proses analizi. Risk değerlendirmesini, gerekiyorsa durma süresi ölçümünü, koruyucu mesafelerini ve besleme seçeneklerini değerlendiriyoruz.
- Teklif. Işık perdesi veya çift el kumandası, emniyet kontrolü, besleyici veya robot, tutucu ve hücre güvenliği kapsamını yazılı olarak sunuyoruz.
- Devreye alma. Kurulum, emniyet fonksiyonlarının doğrulanması, deneme üretimi, teknik dosya için gerekli kayıtlar ve operatör eğitimini tamamlıyoruz.
Sac işleme hatlarındaki otomasyon kapsamı sac işleme otomasyonu sayfasında yer alıyor. Risk değerlendirmesi ve uygunluk tarafı için makine emniyet sistemleri ve CE danışmanlığı, robot hücresinin güvenliği için robot hücresi güvenliği sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Pres kazaları nasıl önlenir?
En etkili yol, operatörün elinin tehlikeli bölgeye girmesine gerek bırakmamaktır: otomatik besleme, sabit kapak ya da robot. Elle besleme sürüyorsa ışık perdesi veya çift el kumandası doğru mesafede konumlanmalı ve presin güvenle durdurulabildiği doğrulanmalıdır.
Pres ışık perdesi her prese takılabilir mi?
Hayır. Işık perdesi, koçun strok sırasında durdurulabildiği preslerde anlamlıdır. Tam tur kavramalı bir preste koç bir kez harekete geçince durdurulamadığı için ışık perdesi koruyucu olarak kullanılamaz.
Çift el kumandası yeterli mi?
Çift el kumandası yalnızca onu kullanan operatörün ellerini korur. Presin başka bir tarafından erişim varsa veya yanında başka biri çalışıyorsa ek koruyucu gerekir. Kumandanın kalıptan uzaklığı da ISO 13855’e göre hesaplanmalıdır.
Eski prese robot takılabilir mi?
Çoğu durumda evet, ancak önce presin kontrol sistemi, fren performansı ve emniyet devresi incelenmelidir. Gerekirse pres revizyonu ile robot entegrasyonu aynı projede planlanır.
Pres için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
İşverenin iş ekipmanlarını güvenli kullanma yükümlülüğü 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanları Yönetmeliği ile düzenlenir. Koruyucuların seçimi ve konumu için risk değerlendirmesi temel adımdır; işletmenize özgü yükümlülükleri iş güvenliği uzmanınızla birlikte değerlendirin.
Eskişehir ve çevre illerde destek
AveA Otomasyon olarak Eskişehir’de bulunuyoruz ve çevre illerdeki fabrikalarda pres besleme otomasyonu, ışık perdesi, çift el kumandası ve emniyet devresi projelerinde tesis ziyareti, analiz, kurulum ve devreye alma yapıyoruz. Presinizi birlikte incelemek için iletişim sayfamızdan yazabilir ya da doğrudan arayabilirsiniz.
Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.