Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği’ni (2023/1230/AB) 16 Ekim 2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete’de yayımladı. Yönetmelik, Avrupa Birliği’nin 2006/42/AT Makine Direktifi’nin yerine getirdiği 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü ile uyumlu olarak hazırlandı. Hükümlerin büyük bölümü 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlayacak ve 2009’dan beri yürürlükte olan eski Makina Emniyeti Yönetmeliği aynı tarihte yürürlükten kalkacak.
Kısa cevap: Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), 16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve AB’nin 2006/42/AT Makine Direktifi’nin yerini alan 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü ile uyumludur. Onaylanmış kuruluşlar ve geçiş hükümleriyle ilgili bazı maddeler yayım tarihinde yürürlüğe girdi; makinelerin tasarımı, üretimi ve piyasaya arzına ilişkin hükümlerin çoğu 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlıyor. Öne çıkan değişiklikler şunlardır: emniyeti etkileyen önemli bir değişiklik yapan, makine için imalatçı sayılır; kullanım talimatları dijital verilebilir ama istenirse kısa basılı sürüm ücretsiz sağlanır; yüksek riskli makineler Ek-1 A ve B bölümlerinde listelenir; yazılım, kontrol sistemlerinin güvenilirliği ve bozulmaya karşı koruma temel gereklere girdi. 20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun piyasaya arz edilmiş makinelerin piyasada bulunması engellenmez. AveA Otomasyon, Eskişehir ve çevre illerde risk değerlendirmesi ve emniyet devresi tasarımı için destek verir: 0533 454 52 32.
Bu yazıda yönetmeliğin kimi etkilediğini, en önemli değişiklikleri ve makine imalatçılarının, ithalatçıların ve makinelerini revize eden fabrikaların şimdiden neler yapması gerektiğini özetliyoruz. Yazı bilgilendirme amaçlıdır; esas alınması gereken metin Resmî Gazete’deki resmi metindir.
Bu yazıda (12 başlık)
Kısaca: Ne değişti?
| Konu | Eski yönetmelik (2006/42/AT) | Yeni yönetmelik (2023/1230/AB) |
|---|---|---|
| Uygulama tarihi | 2009’dan beri | Çoğu hüküm 20 Ocak 2027 |
| Kullanım talimatları | Basılı | Dijital olabilir; istenirse kısa basılı sürüm ücretsiz verilir |
| Makinede değişiklik | Açıkça tanımlanmamıştı | “Önemli değişiklik” tanımlandı; yapan kişi imalatçı sayılır |
| Yüksek riskli makineler | Ek-4 listesi | Ek-1 A ve B bölümleri; A bölümünde onaylanmış kuruluş zorunlu |
| Siber güvenlik ve yazılım | Doğrudan ele alınmıyordu | Kontrol sistemlerinin bozulmaya karşı korunması temel gereklere girdi |
| İthalatçı ve dağıtıcı | Sınırlı yükümlülük | Görev ve sorumlulukları ayrıntılı tanımlandı |
Hangi tarihte ne başlıyor?
Yönetmeliğin bazı maddeleri yayım tarihinde, yani 16 Ekim 2026’da yürürlüğe girdi. Bunlar ağırlıkla uygunluk değerlendirme kuruluşlarının (onaylanmış kuruluşlar) görevlendirilmesine ve geçiş hükümlerine ilişkin maddeler. Makinelerin tasarımı, üretimi ve piyasaya arzıyla ilgili temel yükümlülükler ise 20 Ocak 2027’de başlıyor.
Geçiş hükmüne göre, eski yönetmeliğe uygun olarak 20 Ocak 2027’den önce piyasaya arz edilmiş makinelerin piyasada bulunması engellenmeyecek. Eski yönetmelik kapsamında verilen AB tip inceleme belgeleri de geçerlilik süreleri dolana kadar geçerli kalacak. Yani fabrikanızda bugün çalışan makineler için yeni bir belgelendirme gerekmiyor; ancak bu makinelerde ileride yapılacak değişiklikler aşağıda anlattığımız “önemli değişiklik” kuralına takılabilir.
Kimleri etkiliyor?
- Makine imalatçıları: Teknik dosya, risk değerlendirmesi, kullanım talimatı ve uygunluk beyanı yeni yönetmeliğe göre hazırlanmalı. Özel makine ve hat imal eden firmalar da bu gruba girer.
- Makinesini revize eden fabrikalar: Mevcut bir makinenin emniyetini etkileyen değişiklikler, değişikliği yapanı imalatçı konumuna getirebilir.
- İthalatçılar ve dağıtıcılar: Makineyi kendi adı veya markasıyla piyasaya sunan ya da uygunluğu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı ve dağıtıcılar da imalatçı sayılır.
- Yarı tamamlanmış makine tedarikçileri: Başka bir makineye monte edilmek üzere üretilen sistemler de kapsamda.
1. Önemli değişiklik: Makinesini revize eden imalatçı sayılabilir
Fabrikalar için en önemli değişiklik budur. Yönetmelik “önemli değişiklik” kavramını tanımlıyor: imalatçının öngörmediği, fiziksel ya da dijital bir değişiklik, yeni bir tehlike yaratıyor veya mevcut bir riski artırıyorsa ve bunun için emniyet kontrol sistemini değiştiren koruyucu önlemler ya da ek stabilite veya mekanik dayanım önlemleri gerekiyorsa, bu bir önemli değişikliktir.
Önemli değişiklik yapan kişi veya firma, o makine için imalatçı sayılır ve imalatçının yükümlülüklerini üstlenir. Yalnızca kendi makinesini kendi kullanımı için değiştiren, mesleki olmayan kişiler bu kuralın dışındadır.
Pratikte bunun anlamı şu: eski bir presin kumanda sistemini yenilemek, bir makinenin hızını artırmak, PLC yazılımında emniyeti etkileyen bir değişiklik yapmak ya da bir hücreye robot eklemek, kapsamına göre önemli değişiklik sayılabilir. Bu tür işlerde değişiklikten önce bir risk değerlendirmesi yapılması ve emniyet fonksiyonlarının yeniden doğrulanması gerekir. Konuyla ilgili: makine modernizasyonu ve retrofit ve pres revizyonu ve iş güvenliği.
2. Kullanım talimatları dijital olabilir
Kullanım talimatları artık dijital formatta sunulabilecek. Bu durumda imalatçı:
- Talimatlara nasıl ulaşılacağını makine veya ambalaj üzerinde belirtmeli,
- Talimatları yazdırılabilir, indirilebilir ve kaydedilebilir bir formatta sunmalı,
- Talimatları makinenin öngörülen ömrü boyunca ve piyasaya arzdan sonra en az 10 yıl erişilebilir tutmalı.
Kullanıcı satın alma sırasında isterse, talimatların kısa basılı sürümü bir ay içinde ücretsiz verilmeli. Mesleki olmayan kullanıcılar için emniyet bilgileri kısa biçimde ayrıca sağlanmalı. Talimatlar her durumda Türkçe olmalı.
3. Yüksek riskli makineler: Ek-1 A ve B bölümleri
Eski yönetmelikteki Ek-4 listesinin yerini yeni yönetmelikte Ek-1 alıyor. Ek-1 iki bölümden oluşuyor:
- A bölümündeki makineler için uygunluk değerlendirmesinde mutlaka onaylanmış kuruluş devreye girer. Yönetmeliğin 26. maddesine göre imalatçı şu yollardan birini seçer: AB tip incelemesi ve ardından iç üretim kontrolü, tam kalite güvencesi ya da birim doğrulama. AB tüzüğünde bu bölüme, emniyet fonksiyonu gören ve makine öğrenmesiyle kendi davranışını geliştiren emniyet bileşenleri ve bu tür sistemleri içeren makineler de eklendi.
- B bölümündeki makineler için uyumlaştırılmış standartlar tam olarak uygulanmışsa imalatçının kendi iç kontrolüne daha fazla imkân tanınır.
Makinenizin hangi bölümde yer aldığını, Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmeliğin eklerinden kontrol etmeniz gerekir.
4. Yazılım, siber güvenlik ve kontrol sistemleri
Yeni yönetmelik, makinelerin dijitalleşmesini dikkate alıyor. Temel sağlık ve güvenlik gereklerine makinenin bozulmaya karşı korunması ve kontrol sistemlerinin emniyeti ve güvenilirliği ile ilgili gerekler girdi. Bunun anlamı, uzaktan erişim, yazılım güncellemesi veya ağ bağlantısı yoluyla yapılabilecek bir müdahalenin makineyi tehlikeli bir duruma sokmaması gerektiğidir. AB siber güvenlik sertifikasyon şemalarına göre belgelendirilen ürünlerin, kapsadıkları ölçüde bu gereklere uygun olduğu varsayılıyor.
Uzaktan bağlantı ve servis erişimi olan makinelerde ağ ayrımı, erişim yetkileri ve yazılım değişikliklerinin kayıt altına alınması artık sadece iyi uygulama değil, emniyet konusudur: IEC 62443 ve endüstriyel siber güvenlik.
Yapay zekâ sistemleri için ise Bakanlık, Avrupa Komisyonu’nun ilgili düzenlemelerini yayımlayarak ekleri güncelleyecek.
5. İthalatçı ve dağıtıcıların sorumlulukları netleşti
Yeni yönetmelik, AB’nin ürün güvenliği mevzuatındaki yaklaşımla uyumlu olarak ithalatçı ve dağıtıcıların görevlerini ayrıntılı tanımlıyor. Makineyi kendi adıyla veya markasıyla piyasaya sunan ya da uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı veya dağıtıcı, imalatçının yükümlülüklerini üstlenir. İthal makine alan fabrikaların da tedarikçiden yeni yönetmeliğe uygun belge ve Türkçe talimat istemesi önemli.
Yaptırımlar konusunda yönetmelik, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu’ndaki idari yaptırımlara atıf yapıyor. Uygunsuz ürünlerin piyasaya arzının yasaklanması, toplatılması ve piyasadan çekilmesi de mümkün.
Şimdiden ne yapmalısınız?
Makine imalatçısıysanız
- Ürettiğiniz makinelerin Ek-1 kapsamında olup olmadığını kontrol edin.
- Risk değerlendirmesi ve teknik dosya şablonlarınızı yeni temel gereklere göre güncelleyin; özellikle kontrol sistemi, yazılım ve uzaktan erişim başlıklarını ekleyin.
- Emniyet fonksiyonlarınızın performans seviyesini (PL) belgeleyin: ISO 13849-1 ve IEC 62061 karşılaştırması.
- Dijital talimat altyapınızı ve kısa basılı sürüm sürecinizi planlayın.
- 20 Ocak 2027’den sonra piyasaya arz edeceğiniz makinelerin uygunluk beyanlarını yeni yönetmeliğe göre hazırlayın.
Makinesini revize eden fabrikaysanız
- Planladığınız retrofit, hız artışı, robot ekleme veya yazılım değişikliklerini listeleyin.
- Her değişiklik için “yeni tehlike yaratıyor mu, mevcut riski artırıyor mu?” sorusunu bir risk değerlendirmesiyle cevaplayın.
- Emniyet devrelerini yeniden doğrulayın; acil stop, kapı switchi ve ışık bariyerleri için emniyet rölesi ya da safety PLC çözümünün yeterli olup olmadığını kontrol edin.
- Yaptığınız değişiklikleri, PLC yazılım sürümleri dahil, belgeleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe giriyor?
Yönetmelik 16 Ekim 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Onaylanmış kuruluşlar ve geçiş hükümleriyle ilgili bazı maddeler yayım tarihinde yürürlüğe girdi; makinelerin tasarımı, üretimi ve piyasaya arzına ilişkin hükümlerin büyük bölümü 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlıyor.
Fabrikamdaki eski makineler için yeni CE belgesi almam gerekir mi?
Hayır. 20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilmiş makinelerin piyasada bulunması engellenmiyor. Ancak bu makinelerde emniyeti etkileyen önemli bir değişiklik yaparsanız, değişikliği yapan imalatçı sayılabilir.
Önemli değişiklik ne demek?
İmalatçının öngörmediği, fiziksel ya da dijital bir değişikliğin yeni bir tehlike yaratması veya mevcut bir riski artırması ve bunun için emniyet kontrol sistemini değiştiren ya da ek dayanım ve stabilite gerektiren önlemlerin alınması gerekmesidir. Yazılım değişiklikleri de bu kapsama girebilir.
Kullanım kılavuzu artık sadece PDF olarak verilebilir mi?
Evet, talimatlar dijital formatta verilebilir. Ancak kullanıcı satın alma sırasında isterse kısa basılı sürüm bir ay içinde ücretsiz verilmeli ve dijital talimatlar en az 10 yıl erişilebilir tutulmalıdır. Talimatların Türkçe olması zorunludur.
Yeni yönetmelik hangi AB düzenlemesiyle uyumlu?
Avrupa Birliği’nin 2006/42/AT Makine Direktifi’ni yürürlükten kaldıran 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü ile uyumlu olarak hazırlandı.
Kaynak
Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), Resmî Gazete, 16 Ekim 2026, Sayı 33402
Eskişehir’de makine emniyeti ve CE desteği
AveA Otomasyon olarak makine imalatçılarına ve fabrikalara risk değerlendirmesi, emniyet devresi tasarımı, safety PLC ve emniyet rölesi uygulamaları ile mevcut makinelerin emniyet revizyonunda destek veriyoruz. Ayrıntılar: makine emniyet sistemleri ve CE danışmanlığı, makine imalatçılarına otomasyon desteği ve makine emniyeti ve iş güvenliği otomasyonu. Telefon: 0533 454 52 32.