Sipariş küçüldü, çeşit arttı; ürün geçiş süresi uzun olduğu için her değişim üretimden çalıyor. Her ürün değişiminde makine duruyor: kalıp ya da aparat sökülüyor, mekanik ayarlar el çarkıyla tek tek yapılıyor, ilk parçalar ölçülüyor, tutmayınca yeniden ayar. Ürün geçiş süresi uzadıkça ya daha büyük partiler üretip stok biriktiriyorsunuz ya da günün önemli bir kısmı ayarla geçiyor.
Bu sayfada geçiş süresinin nereden geldiğini, organizasyonel ve otomasyon tarafındaki seçenekleri ve hangisinin hangi durumda işe yaradığını anlatıyoruz.
Hemen arayın: 0533 454 52 32 — mesai dışında da arayabilirsiniz.
Bu yazıda (6 başlık)
Ürün geçiş süresi neden uzuyor?
Ürün geçiş süresi, son iyi parçadan sonraki ürünün ilk iyi parçasına kadar geçen süredir. Bu süreyi uzatan şeyler genellikle birkaç başlıkta toplanır:
- Hazırlık makine durunca başlıyor: Takım, aparat, malzeme ve ayar bilgisi makine durduktan sonra aranıyor.
- Ayarlar elle ve deneme-yanılma ile yapılıyor: Dayama, kızak, kafa yüksekliği gibi konumlar el çarkı ve cetvelle ayarlanıyor; ilk parçalar tutana kadar tekrar ediliyor.
- Parametreler kişinin hafızasında: Hız, sıcaklık, basınç, süre değerleri bir deftere ya da ustanın aklına bağlı.
- Bağlantı elemanları çok: Kalıp veya aparat çok sayıda cıvatayla bağlanıyor, farklı anahtarlar gerekiyor.
- Standart yöntem yok: Her vardiya geçişi farklı sırayla yapıyor, süre kişiye göre değişiyor.
- İlk parça onayı uzun: Ölçüm ve onay için kalite ekibi bekleniyor.
Bu kaybın OEE’deki karşılığı kullanılabilirlik kaybıdır; ölçümü için OEE nedir, nasıl hesaplanır sayfamıza bakabilirsiniz.
SMED nedir?
SMED (Single-Minute Exchange of Die), geçiş süresini tek haneli dakikalara, yani 10 dakikanın altına indirmeyi hedefleyen bir yöntemdir. Temel fikirleri Shigeo Shingo’ya dayanır. Yöntemin merkezinde iki kavram vardır: yalnızca makine dururken yapılabilen iç ayar işleri ve makine çalışırken yapılabilen dış ayar işleri. Önce bu iki grup ayrılır, sonra iç işler mümkün olduğunca dışarıya taşınır, kalan iç işler de sadeleştirilir (Lean Enterprise Institute, SMED). Bu adımların önemli bir kısmı yatırım gerektirmez; otomasyon genellikle kalan ayar işlerini kısaltmak için devreye girer.
Çözüm seçenekleri
| Seçenek | Ne zaman mantıklı? | Sınırları |
|---|---|---|
| SMED çalışması (iç ve dış işleri ayırma, kontrol listesi) | Her durumda ilk adım; geçişin video ve süre ölçümüyle incelenmesi | Disiplin ister; sahiplenilmezse eski alışkanlık geri gelir |
| Takım arabası, ön ayarlı aparat ve hazırlık alanı | Takım ve malzeme arama süresi uzunsa | Takım çeşidi çoksa düzen ve yer gerektirir |
| Hızlı bağlama elemanları ve standart kalıp yüksekliği | Kalıp veya aparat sökme takma süresi uzunsa | Kalıpların ve makinenin uyarlanması gerekebilir |
| HMI üzerinden reçete yönetimi | Hız, sıcaklık, süre gibi parametreler ürüne göre değişiyorsa | Mekanik ayarları kendisi yapmaz; doğru reçete bakımı ister |
| Servo veya motorlu eksenle otomatik konum ayarı | Format ayarları el çarkıyla yapılıyor, deneme-yanılma uzun sürüyorsa | Makinede mekanik değişiklik ve yeni kontrol yazılımı ister |
| Konum göstergesi ve dijital sayaçlı ayar | Tam otomatik ayar gerekmiyor ama tekrarlanabilirlik isteniyorsa | Ayarı yine operatör yapar |
| Hızlı değişen tutucu ve fikstür (robotlu hücrelerde) | Robot farklı parçalar için farklı tutucu kullanıyorsa | Tutucu ve fikstür tasarımı her parça ailesi için ayrı düşünülmeli |
Sıralama önemlidir: önce SMED ile organizasyonel kayıplar temizlenir, ardından süreyi hâlâ uzatan ayar işleri otomasyonla kısaltılır. Ürün parametreleri için proses otomasyonu ve reçete yönetimi, operatör ekranı için HMI tasarım ve geliştirme sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Otomasyon hangi durumda mantıklı?
Kontrol listesi:
- Geçişler günde veya haftada birçok kez mi yapılıyor?
- Süre kayıplarının önemli bir kısmı mekanik ayar ve deneme parçalarından mı geliyor?
- Aynı ürünün ayarı her seferinde farklı mı çıkıyor?
- Makine darboğaz mı; geçişte kaybedilen süre sevkiyatı etkiliyor mu?
- Ürün çeşidi artmaya devam edecek mi?
Otomasyon şu durumlarda henüz doğru adım olmayabilir:
- Geçişin büyük kısmı takım ve malzeme aramakla geçiyorsa; önce hazırlık düzeni kurulmalıdır.
- Geçiş seyrekse; birkaç ayda bir yapılan değişim için servo ayara yatırım zor karşılanır.
- Geçiş süresi hiç ölçülmediyse; önce birkaç geçiş kaydedilip kayıpların nerede olduğu görülmelidir.
Darboğaz makinelerin önceliklendirilmesi için üretim darboğazı ve çevrim süresi, robotlu hücrelerdeki esneklik için çok çeşit az adet üretimde otomasyon sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Nasıl başlanır?
- Arayın: 0533 454 52 32 numarasından makineyi, ürün çeşidini ve bir geçişin şu an nasıl yapıldığını anlatın.
- Yerinde inceleme: Bir ürün geçişini yerinde izler, hangi ayarların elle yapıldığını ve kontrol sistemini görürüz.
- Proses analizi: Geçiş adımlarını iç ve dış işler olarak ayırır, otomasyonla kısaltılabilecek ayarları ve reçeteye alınacak parametreleri belirleriz.
- Teklif: Reçete yönetimi, servo veya motorlu eksenler, konum göstergeleri ve gerekirse hızlı değişen tutucuları kapsayan, aşamalı uygulanabilecek bir öneri sunarız.
- Devreye alma: Sistemi kurar, her ürünün reçetesini birlikte oluşturur, geçişleri operatörlerle deneyerek doğrularız.
Mevcut makinede servoya geçiş için servo dönüşümü ve paketleme makinesi hızlandırma, robot tutucuları için robot tutucu tasarımı ve imalatı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp değişim süresi nasıl kısaltılır?
İlk adım geçişi kaydedip makine durmadan yapılabilecek işleri ayırmaktır. Kalıp ve takımların önceden hazırlanması, hızlı bağlama elemanları ve standart yükseklikler süreyi kısaltır. Kalan ayarlar için konum göstergesi veya servo ayar düşünülebilir.
SMED’i kim geliştirdi?
SMED’in temel fikirleri Japon mühendis Shigeo Shingo’ya dayanır. Yöntem, iç ve dış ayar işlerini ayırıp iç işleri azaltmaya odaklanır.
Reçete yönetimi nedir?
Her ürün için hız, sıcaklık, basınç, süre, konum gibi parametrelerin kontrol sisteminde kayıtlı tutulması ve ürün seçildiğinde makineye otomatik yüklenmesidir. Operatörün değerleri elle girmesi ve hatırlaması gerekmez.
Eski makineye otomatik format ayarı eklenebilir mi?
Çoğu durumda evet. El çarkıyla ayarlanan eksene servo veya motorlu tahrik ve konum ölçümü eklenebilir. Uygulanabilirlik makinenin mekanik yapısına bağlıdır; yerinde bakıldıktan sonra netleşir.
Ürün geçiş süresi nasıl ölçülür?
Son iyi parçadan sonraki ürünün ilk iyi parçasına kadar geçen süre ölçülür. Birkaç geçişi videoyla kaydetmek, hangi adımın ne kadar sürdüğünü görmenin en pratik yoludur.
Eskişehir ve çevre illerde destek
AveA Otomasyon olarak Eskişehir’de ve çevre illerde reçete yönetimi, servo ile otomatik format ayarı, HMI ve robotlu hücreler için hızlı değişen tutucu çözümleri sunuyoruz. İlk görüşme için makinenizi ve bir ürün geçişinin adımlarını anlatmanız yeterli. İsterseniz iletişim sayfamızdan da yazabilirsiniz.
Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.