Kısa cevap: Siemens PLC adresleme, programdaki her verinin bellekte nerede durduğunu belirten yazım şeklidir. Adres; bellek alanı (I giriş, Q çıkış, M bit belleği, DB veri bloğu), boyut (bit için yok, B byte, W word, D double word) ve başlangıç adresinden oluşur. Örneğin I0.0 giriş alanının 0. byte’ının 0. biti, IW64 64. byte’tan başlayan giriş word’ü, MD10 ise M alanında 10. byte’tan başlayan 32 bitlik double word’dür.
Bu yazıda (7 başlık)
Bellek alanları
S7-1200 sistem kılavuzu temel bellek alanlarını şöyle tanımlar:
| Alan | Adı | Ne tutar | Örnek |
|---|---|---|---|
| I | Giriş süreç görüntüsü | Tarama başında fiziksel girişlerden kopyalanır | I0.0, IB0, IW64 |
| I_:P | Fiziksel giriş | Komut çalıştığında girişten doğrudan okunur, yalnızca okunur | I0.3:P |
| Q | Çıkış süreç görüntüsü | Tarama başında fiziksel çıkışlara kopyalanır | Q0.1, QW80 |
| Q_:P | Fiziksel çıkış | Komut çalıştığında çıkışa doğrudan yazılır | Q1.7:P |
| M | Bit belleği | Yardımcı bitler ve ara değerler; kalıcı yapılabilir | M3.4, MW10, MD20 |
| L | Geçici bellek | Blok çalışırken kullanılan yerel veriler | Blok içi Temp değişkenleri |
| DB | Veri bloğu | Program verisi ve FB parametreleri | DB1.DBX2.3, DB1.DBW2 |
Programda I ve Q adresleri süreç görüntüsünü kullanır. Yani bir girişin değeri tarama başında okunur ve tarama boyunca sabit kalır. “:P” eki ise o anki fiziksel değeri okur; kısa sinyallerde ve hızlı tepki gereken yerlerde kullanılır. Tarama mantığı için PLC nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Adresleme hatası olan veya belgesiz bir programı devralıp düzenlemek PLC programlama hizmeti kapsamında yaptığımız işlerdendir.
Bit, byte, word ve double word
| Boyut | Uzunluk | Yazım | Kapsadığı byte’lar |
|---|---|---|---|
| Bit | 1 bit | I0.0, M3.4, Q0.1 | Tek bit |
| Byte | 8 bit | IB0, MB10, QB0 | 1 byte |
| Word | 16 bit | IW64, MW10, QW80 | 2 byte (MW10 = MB10 + MB11) |
| Double word | 32 bit | ID12, MD10, DB1.DBD8 | 4 byte (MD10 = MB10 – MB13) |
Kılavuzdaki tanıma göre mutlak adres, bellek alanı harfi, boyut harfi (B, W veya D) ve başlangıç byte numarasından oluşur. Bit adresinde boyut harfi yazılmaz; byte ve bit numarası nokta ile ayrılır (M3.4: M alanı, 3. byte, 4. bit). Bit numarası 0-7 arasıdır; I0.8 diye bir adres yoktur. Bu alanlarda tutulan değerlerin tipleri için PLC veri tipleri yazımıza bakabilirsiniz.
Çakışan adresler
En sık yapılan hata, word ve double word adreslerinin üst üste binmesidir:
- MW10, MB10 ve MB11’i kapsar. MW11 ise MB11 ve MB12’yi kapsar. MW10 ve MW11’i aynı anda farklı amaçla kullanmak, MB11’in iki yerden yazılmasına yol açar.
- MD10 dört byte kaplar; sonraki bağımsız double word MD14’tür.
- M10.0-M10.7 bitleri MB10’un, dolayısıyla MW10’un ve MD10’un da parçasıdır. Bir biti değiştirmek, o byte’ı içeren word değerini de değiştirir.
Siemens’te bir word’ün yüksek anlamlı byte’ı düşük numaralı byte’tır. MW10 içinde MB10 yüksek, MB11 düşük byte’tır. Bu nedenle MW10’un en düşük biti M11.0’dır. Başka markalarla haberleşmede byte sırası (endianness) bu yüzden ters görünebilir.
Sembolik adresleme ve PLC etiket tabloları
TIA Portal’da her adresin bir adı (tag) olur. Kılavuza göre etiketler PLC etiket tablosunda, bir DB’de veya blok arayüzünde oluşturulur ve ad, veri tipi, adres ve yorum içerir. Program editörü mutlak adreslerin önüne otomatik olarak “%” işareti koyar (%I0.0, %MW10) ve görünüm sembolik, mutlak veya ikisi birlikte olarak değiştirilebilir.
İyi bir etiket tablosu için:
- Her girişe ve çıkışa anlamlı ad verin: “B1_Kapi_Acik”, “K3_Pompa_Calis” gibi.
- Etiket tablolarını gruplayın: girişler, çıkışlar, alarmlar, HMI butonları ayrı tablolarda olsun.
- Elektrik projesindeki referansları yorum satırına yazın (pano, klemens, kablo numarası).
- Kullanılmayan etiketleri temizleyin; teslimde etiket tablosunu dışa aktarıp dokümantasyona ekleyin. Bunun için PLC program yedekleme ve dokümantasyon yazımıza bakabilirsiniz.
Optimize ve standart DB erişimi
TIA Portal’da DB ve FB’nin “Optimized block access” özelliği blok özelliklerinde (Attributes) belirlenir; S7-1200 kılavuzuna göre STEP 7 yeni blokları varsayılan olarak optimize oluşturur.
| Özellik | Optimize erişim | Standart erişim |
|---|---|---|
| Adresleme | Yalnızca sembolik (“Motor”.Hiz) | Sembolik ve mutlak (DB1.DBW2) |
| Bellek düzeni | CPU tarafından düzenlenir | Değişkenler tanımlı ofsetlerde |
| Kalıcılık | Değişken bazında ayarlanabilir | DB bazında |
| Uyumluluk | S7-1200/1500’e özgü | S7-300/400 yapısıyla uyumlu |
| Ne zaman | Yeni projelerin çoğu | Mutlak adresle okuyan HMI, eski sürücüler, bazı haberleşme blokları |
Kılavuz, optimize DB’lere yalnızca sembolik adla erişilebildiğini belirtir. Bu yüzden bir paneli veya başka bir cihazı DB1.DBW2 gibi mutlak adresle okuyacak şekilde ayarladıysanız ve DB optimize ise haberleşme kurulmaz. Böyle bir durumda HMI-PLC haberleşme hatası yazımızdaki kontrolleri yapabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Çakışan MW ve MD adresleri kullanmak.
- Analog girişi word yerine byte (IB) veya double word (ID) olarak okumak. Doğru okuma ve ölçekleme için S7-1200 analog ölçekleme yazımıza bakabilirsiniz.
- Aynı Q çıkışını programın iki yerinde yazmak; taramada son yazan kazanır.
- Etiket tablosunda yorumsuz, “Tag_1” gibi adlar bırakmak.
- Mutlak adresle okunan bir DB’yi sonradan optimize yapmak.
- Donanım yapılandırmasında modül adresini değiştirip programdaki adresleri güncellememek.
Diğer PLC dersleri: PLC Zamanlayıcı TON, TOF, TP, PLC Timer (Zamanlayıcı) Örnekleri, PLC Sayıcı CTU, CTD, CTUD, PLC Sayıcı (Counter) Örnekleri. Tümü için: PLC dersleri.
Sıkça Sorulan Sorular
I0.0 ne demek?
Giriş (I) alanının 0. byte’ının 0. biti, yani PLC’nin ilk dijital girişidir. TIA Portal’da %I0.0 olarak görünür.
IW64 neden 64’ten başlıyor?
TIA Portal I/O adreslerini donanım yapılandırmasında otomatik atar; S7-1200’de CPU’nun dahili analog girişleri genellikle 64. byte’tan başladığı için ilk analog giriş IW64 olur. Gerçek adres, cihaz görünümünde modülün “I/O addresses” özelliğinde yazar ve değiştirilebilir.
MW ile MD farkı nedir?
MW 16 bitlik word (2 byte), MD 32 bitlik double word’dür (4 byte). MD genellikle DInt, DWord veya Real değerler için kullanılır.
Optimize DB mutlak adresle okunabilir mi?
Hayır. Optimize DB’ye yalnızca sembolik adla erişilir. Mutlak adres gerekiyorsa DB’nin “Optimized block access” seçeneği kapatılmalıdır.
TIA Portal’da % işareti ne anlama gelir?
Mutlak adresi belirtir. Editör, mutlak adres girildiğinde önüne otomatik olarak % ekler; sembolik adlar ise tırnak içinde gösterilir.
Eskişehir’de Siemens PLC programlama desteği
Adres çakışması, etiketsiz eski bir programın düzenlenmesi veya DB yapısının yeni bir HMI ile uyumlu hale getirilmesi gerekiyorsa destek verebiliriz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.
