Kısa cevap: PLC sayıcı (counter), bir girişin her 0’dan 1’e geçişini sayan komuttur. CTU yukarı sayar ve değer ayar değerine (PV) ulaşınca çıkış verir; CTD aşağı sayar ve sıfıra inince çıkış verir; CTUD her iki yöne sayar. Siemens S7-1200 ve S7-1500’de bunlar IEC sayıcılarıdır; anlık değer (CV) ve durum bilgileri sayıcıya ait bir instance DB’de veya FB içinde multi-instance olarak tutulur.
Bu yazı TIA Portal’daki S7-1200 ve S7-1500 IEC sayıcılarına odaklanır. S7-200 SMART kullanıyorsanız, C0-C255 sayıcıları ve ladder çizimli çözümlü örnekler için PLC sayıcı örnekleri (S7-200 SMART) dersimize bakın.
Bu yazıda (7 başlık)
PLC sayıcı parametreleri
| Parametre | Anlamı | Hangi sayıcıda |
|---|---|---|
| CU | Yukarı sayma girişi, her yükselen kenarda +1 | CTU, CTUD |
| CD | Aşağı sayma girişi, her yükselen kenarda -1 | CTD, CTUD |
| R | Reset, CV’yi 0 yapar | CTU, CTUD |
| LD | Yükleme, PV değerini CV’ye yazar | CTD, CTUD |
| PV | Ayar (preset) değeri | Hepsi |
| Q | Çıkış biti | CTU, CTD |
| QU / QD | Yukarı / aşağı durum çıkışları | CTUD |
| CV | Anlık sayım değeri | Hepsi |
Sayıcı ve zamanlayıcı mantığı karışmış bir programı düzenletmek için PLC programlama hizmeti sayfamıza bakabilirsiniz.
CTU, CTD ve CTUD nasıl çalışır?
S7-1200 sistem kılavuzunda anlatılan davranış özetle şöyledir:
CTU: yukarı sayıcı
- CU girişi 0’dan 1’e her geçtiğinde CV bir artar.
- CV, PV’ye eşit veya büyük olduğunda Q = 1 olur.
- R girişi 0’dan 1’e geçtiğinde CV sıfırlanır.
Örnek: Konveyördeki fotosel her kutuda bir darbe verir. PV = 12 ise on ikinci kutuda Q = 1 olur, bant durur ve koli kapatma başlar. Koli çıkınca R ile sayaç sıfırlanır.
CTD: aşağı sayıcı
- CD girişi 0’dan 1’e her geçtiğinde CV bir azalır.
- CV sıfıra eşit veya küçük olduğunda Q = 1 olur.
- LD girişi 0’dan 1’e geçtiğinde PV değeri CV’ye yüklenir.
Örnek: Operatör HMI’dan 500 adetlik iş emri girer, LD ile değer yüklenir. Her üretilen parça CV’yi bir azaltır; sıfıra inince makine “iş emri tamamlandı” uyarısı verir. Kalan adet ekranda doğrudan CV olarak gösterilir.
CTUD: yukarı/aşağı sayıcı
- CU ile yukarı, CD ile aşağı sayar.
- CV ≥ PV olduğunda QU = 1, CV ≤ 0 olduğunda QD = 1 olur.
- R ile sıfırlanır, LD ile PV yüklenir.
Örnek: Bir tampon bölgeye giren ürünler CU, çıkanlar CD girişine bağlanır. CV, tampondaki anlık ürün sayısıdır. QU tampon doluyken üst makineyi bekletir, QD tampon boşken alt makineye “ürün yok” bilgisi verir.
Veri tipi seçimi ve instance DB
TIA Portal’da sayıcı kutusunun altında sayım değeri için veri tipi seçilir. S7-1200 kılavuzu SInt, Int, DInt ve bunların işaretsiz karşılıkları USInt, UInt, UDInt seçeneklerini listeler. Sayım aralığı seçilen tipe bağlıdır: işaretsiz tipte sıfıra kadar aşağı ve tipin üst sınırına kadar yukarı, işaretli tipte negatif sınıra kadar aşağı sayılabilir.
| Durum | Önerilen tip | Neden |
|---|---|---|
| Koli içi adet, küçük partiler | Int veya UInt | Yeterli aralık, az bellek |
| Günlük veya vardiya üretimi | DInt veya UDInt | Int’in üst sınırı 32.767’dir, yoğun bir üretim hattında yetmeyebilir |
| Toplam ömür sayacı | UDInt | Geniş pozitif aralık |
Tiplerin tam aralıkları için PLC veri tipleri yazımıza bakabilirsiniz.
Kılavuza göre bir sayıcı SInt/USInt ile 3, Int/UInt ile 6, DInt/UDInt ile 12 byte bellek kullanır ve toplam sayıcı sayısı yalnızca CPU belleğiyle sınırlıdır. Zamanlayıcılarda olduğu gibi, FB içinde kullanılan sayıcılar multi-instance olarak FB’nin Static alanında tutulabilir.
Kenar algılama ve sayma hızı
IEC sayıcıları kendi içinde kenar algılar; CU girişi 1’de kaldıkça tekrar saymaz. Sayıcı yerine ADD komutuyla “+1” yazılıyorsa durum farklıdır: kenar algılama (P_TRIG veya pozitif kenar kontağı) kullanılmazsa giriş 1 kaldığı her taramada sayı artar.
Kılavuz, bu sayıcıların yazılım sayıcısı olduğunu ve en yüksek sayma hızının içinde bulundukları OB’nin çalışma sıklığıyla sınırlı olduğunu belirtir. Darbe, bir tarama süresinden kısa sürüyorsa PLC onu hiç görmeyebilir. Enkoder gibi hızlı sinyaller için CPU’nun yüksek hızlı sayıcı (HSC) girişleri kullanılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Hızlı sinyali normal sayıcıyla saymak: Darbe kaçar, adet eksik çıkar. Sinyal süresini tarama süresiyle karşılaştırın, gerekirse HSC kullanın.
- Mekanik kontak sıçraması: Sınır anahtarı veya röle kontağı kapanırken birkaç kez açılıp kapanabilir. Giriş filtresi veya kısa bir TON ile süzme gerekebilir; bunun için TON, TOF, TP zamanlayıcılar yazımıza bakabilirsiniz.
- Reset’i sürekli 1 bırakmak: R girişi 1 kaldıkça sayıcı sıfırda kalır, sayım yapılmıyor gibi görünür.
- Aynı instance’ı iki sayıcıda kullanmak: İki network aynı CV’yi değiştirir, sayım anlamsızlaşır.
- Enerji kesintisinde değerin kaybolması: Üretim sayısının korunması gerekiyorsa instance DB’de veya ilgili değişkende kalıcılık (retain) ayarı yapılmalıdır.
- Yanlış veri tipi: Int seçilmiş bir CTU, kılavuza göre tipin üst sınırına (32.767) kadar sayar; günlük üretim bu sınırı aşarsa sayım durur ve adet eksik kalır. Büyüyen sayımlarda DInt veya UDInt seçin.
Sayıcıyı ekranda göstermek ve PV’yi operatöre açmak için HMI nedir yazımıza, programın yedeklenmesi için PLC program yedekleme yazımıza bakabilirsiniz.
Diğer PLC dersleri: TIA Portal Nedir, WinCC Nedir, PLC Programlama Nasıl Öğrenilir. Tümü için: PLC dersleri.
Sıkça Sorulan Sorular
CTU ve CTD farkı nedir?
CTU yukarı sayar ve CV, PV’ye ulaşınca çıkış verir. CTD aşağı sayar ve CV sıfıra inince çıkış verir; başlangıç değeri LD girişiyle PV’den yüklenir.
PLC sayıcı nasıl sıfırlanır?
CTU ve CTUD’de R girişi 0’dan 1’e geçtiğinde CV sıfırlanır. CTD’de ise LD girişi PV değerini yeniden yükler.
PLC sayıcı neden fazla veya eksik sayıyor?
Fazla sayım çoğunlukla kontak sıçramasından veya kenar algılaması olmayan ADD komutundan, eksik sayım ise tarama süresinden kısa darbelerden kaynaklanır.
TIA Portal’da counter değeri enerji kesilince sıfırlanıyor, ne yapmalıyım?
Sayıcının instance DB’sinde veya FB’nin Static alanında ilgili değişkeni kalıcı (retain) olarak işaretleyin ve bunu CPU’nun kalıcı bellek sınırı içinde tutun.
Enkoder darbesi normal sayıcıyla sayılır mı?
Düşük hızda mümkün olabilir, ancak enkoder darbeleri genellikle tarama süresinden kısadır. Bu nedenle CPU’nun yüksek hızlı sayıcı (HSC) işlevi kullanılmalıdır.
Eskişehir’de PLC programlama desteği
Üretim sayısının tutmaması, sayıcıların enerji kesintisinde sıfırlanması veya hat sayım mantığının yeniden yazılması gerekiyorsa sahada inceleyebiliriz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.

“PLC Sayıcı CTU, CTD, CTUD: TIA Portal S7-1200/1500” ögesine 3 yanıt
[…] süresi gibi büyüyen değerler için DInt veya UDInt seçin. Sayıcıda tip seçimi için PLC sayıcı CTU, CTD, CTUD yazımıza […]
[…] bir zamanlayıcı (T) veya sayıcı (C) adresine uygulanırsa, hem bitini sıfırlar hem de anlık değerini […]
[…] sayıcılar C0 gibi yazılır ve preset K sabitiyle verilir (örneğin OUT C0 K10). TIA Portal‘da (S7-1200/1500) IEC sayıcı kutuları CTU, CTD, CTUD kullanılır; adresler %I0.0, %Q0.0 […]