Kısa cevap: PLC zamanlayıcı (timer), bir giriş sinyaline göre çıkışı belirli bir süre gecikmeli açan, gecikmeli kapatan veya belirli süre açık tutan komuttur. TON çekmede gecikmeli, TOF düşmede gecikmeli, TP ise sabit genişlikte darbe üreten zamanlayıcıdır. Siemens S7-1200 ve S7-1500’de bunlar IEC zamanlayıcılarıdır ve her biri verisini kendi IEC_TIMER yapısında, yani bir instance DB’de veya FB içinde multi-instance olarak tutar.
Bu yazı TIA Portal’daki S7-1200 ve S7-1500 IEC zamanlayıcılarını anlatır. S7-200 SMART kullanıyorsanız, T37 gibi numaralı zamanlayıcılar ve çözümlü ladder örnekleri için PLC timer örnekleri (S7-200 SMART) dersimize bakın.
Bu yazıda (6 başlık)
TON, TOF ve TP nasıl çalışır?
Her IEC zamanlayıcısının dört temel parametresi vardır: IN (giriş), PT (preset time, ayarlanan süre), Q (çıkış) ve ET (elapsed time, geçen süre). PT ve ET, TIME veri tipindedir ve T#5s, T#500ms, T#2m_30s gibi yazılır. TIME ve diğer tiplerin aralıkları için PLC veri tipleri yazımıza bakabilirsiniz.
TON: çekmede gecikmeli zamanlayıcı
- IN 1 olur, süre saymaya başlar.
- ET, PT’ye ulaşınca Q = 1 olur ve IN 1 kaldıkça 1 kalır.
- IN süre dolmadan 0 olursa zamanlayıcı sıfırlanır, Q hiç 1 olmaz.
- IN 0 olunca Q hemen 0 olur, ET sıfırlanır.
Örnek: PT = T#3s. IN t = 0 s’de 1 olur ve t = 1,2 s’de 0’a düşerse ET sıfırlanır, Q hiç 1 olmaz. IN t = 5 s’de yeniden 1 olup kesintisiz kalırsa Q t = 8 s’de 1 olur. Bu yöntemle, dalgalanan sıvı yüzeyinde seviye sensörünün kısa tetiklemeleri süzülür ve pompa yalnızca 3 saniyelik kesintisiz “dolu” sinyalinde durur.
TOF: düşmede gecikmeli zamanlayıcı
- IN 1 olunca Q hemen 1 olur.
- IN 0 olunca süre saymaya başlar, Q 1 kalır.
- ET, PT’ye ulaşınca Q = 0 olur.
- Süre dolmadan IN tekrar 1 olursa zamanlayıcı sıfırlanır, Q 1 kalmaya devam eder.
Örnek kullanım: Motor durduktan sonra soğutma fanının 2 dakika daha çalışması, konveyör boşalana kadar bandın bir süre daha dönmesi.
TP: darbe zamanlayıcı
- IN’in 0’dan 1’e geçişiyle Q = 1 olur ve PT süresi boyunca 1 kalır.
- Süre çalışırken IN’in değişmesi sonucu etkilemez; darbe her zaman PT uzunluğundadır.
- Süre dolunca Q = 0 olur. Yeni darbe için IN’in tekrar 0’dan 1’e geçmesi gerekir.
Örnek kullanım: Butona ne kadar basılırsa basılsın kornanın 1 saniye ötmesi, bir valfe sabit süreli itme darbesi verilmesi.
TONR: süre biriktiren zamanlayıcı
TONR, TON gibi çalışır ama IN 0 olunca geçen süreyi sıfırlamaz, saklar. IN tekrar 1 olduğunda kaldığı yerden devam eder. Sıfırlamak için R girişi kullanılır. Bakım saati, filtre çalışma süresi gibi toplam süre takibinde işe yarar.
Zamanlayıcı mantığı karışmış bir programı düzenletmek için PLC programlama hizmeti sayfamıza bakabilirsiniz.
Karşılaştırma tablosu
| Zamanlayıcı | IN 1 olunca | IN 0 olunca | Süre çalışırken IN değişirse | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| TON | Süre başlar, dolunca Q = 1 | Q = 0, ET = 0 | IN 0 olursa sıfırlanır | Gecikmeli start, filtreleme |
| TOF | Q hemen 1 | Süre başlar, dolunca Q = 0 | IN 1 olursa sıfırlanır | Fan, bant boşaltma |
| TP | Yükselen kenarda Q = 1, PT kadar | Darbe sürerken etkisi yok; darbe bitmişse ET = 0 olur | Etkisi yok | Sabit süreli darbe |
| TONR | Süre birikir | Süre korunur | IN 0 olursa durur, sıfırlanmaz | Toplam çalışma süresi |
Bu davranışlar S7-1200 sistem kılavuzundaki zamanlayıcı bölümüne göredir. Kılavuza göre her zamanlayıcıda çalışma sırasında PT’nin değiştirilmesi o anki sayıma etki etmez; TONR’de ise yeni değer zamanlayıcı yeniden devam ettiğinde geçerli olur.
TIA Portal’da IEC_TIMER ve instance DB
S7-1200 ve S7-1500’de numaralı zamanlayıcı yoktur. Bir TON kutusu eklediğinizde TIA Portal, zamanlayıcı verisini tutacak bir yer ister:
- Tekli instance DB: OB veya FC içinde zamanlayıcı kullanırken her zamanlayıcı için ayrı bir DB oluşur (örneğin “IEC_Timer_0_DB”).
- Multi-instance: FB içinde zamanlayıcı kullanırken veriyi FB’nin kendi Static alanına koymak mümkündür. Kılavuz bu yöntemin işlem süresini ve bellek kullanımını azalttığını belirtir. Aynı makine bloğu birden çok kez kullanılacaksa en düzenli yöntem budur.
IEC_TIMER yapısında Q ve ET dışında başlangıç zamanı gibi iç değişkenler de bulunur. Kılavuza göre PT ve ET milisaniye cinsinden işaretli 32 bit tam sayı olarak saklanır. TIME veri tipinin üst sınırı T#24d_20h_31m_23s_647ms’dir; negatif PT değeri zamanlayıcı çalıştığında sıfır kabul edilir.
Sık yapılan hatalar
Zamanlayıcı mantığını sahaya gitmeden denemek için PLCSIM ile simülasyon kullanabilirsiniz.
- Aynı IEC_TIMER’ı birden çok zamanlayıcıda kullanmak: Kılavuz, beklenmeyen etkileşimi önlemek için her zamanlayıcı yapısına tek bir zamanlayıcı komutu atanmasını önerir. Kopyala-yapıştır ile çoğaltılan networklerde bu hata çok kolay yapılır.
- Zamanlayıcıyı her taramada çağırmamak: IEC zamanlayıcısı yalnızca komut çalıştığında veya Q ya da ET doğrudan okunduğunda güncellenir. Zamanlayıcı, her taramada çağrılmayan bir FC içine veya atlanan bir koşulun arkasına konursa beklenen sürede çıkış vermez. Tarama çevrimi mantığı için PLC nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- TON ile TOF’u karıştırmak: “Sinyal gidince bir süre daha çalışsın” isteniyorsa TOF, “sinyal bir süre devam ederse çalışsın” isteniyorsa TON gerekir.
- TP’yi sıfırlanabilir sanmak: TP darbesi başladıktan sonra IN düşse de darbe süresi tamamlanır.
- Süreyi INT olarak yazmak: PT, TIME tipindedir. HMI’dan saniye cinsinden girilen bir değer, uygun dönüşümle TIME’a çevrilmelidir.
- Güvenlik işlevini zamanlayıcıya bırakmak: Acil stop veya koruyucu kapı gecikmeleri gibi güvenlik işlevleri, standart programdaki bir TOF ile değil, güvenlik rölesi veya safety PLC ile çözülmelidir.
Diğer PLC dersleri: PLC Sayıcı CTU, CTD, CTUD, PLC Sayıcı (Counter) Örnekleri, TIA Portal Nedir. Tümü için: PLC dersleri.
İlgili sayfalar: Zaman Rölesi Nedir.
Sıkça Sorulan Sorular
TON ve TOF farkı nedir?
TON, giriş geldikten belirli süre sonra çıkışı açar. TOF, çıkışı giriş gelir gelmez açar ve giriş gittikten belirli süre sonra kapatır.
TP timer ne işe yarar?
Giriş ne kadar uzun veya kısa olursa olsun, PT süresi kadar sabit genişlikte bir darbe üretir. Korna, valf darbesi ve tek atımlık sinyallerde kullanılır.
TIA Portal’da timer neden çalışmıyor?
En sık nedenler: aynı instance DB’nin iki zamanlayıcıda kullanılması, zamanlayıcının bulunduğu bloğun her taramada çağrılmaması ve PT’nin 0 veya yanlış birimle girilmesidir.
S7-1200’de kaç tane timer kullanılabilir?
Numaralı zamanlayıcı sınırı yoktur. S7-1200 kılavuzuna göre her IEC zamanlayıcısı 16 byte’lık bir IEC_Timer yapısı kullanır; toplam sayı yalnızca CPU belleğiyle sınırlıdır.
PLC timer süresi HMI’dan nasıl değiştirilir?
PT girişine bir TIME değişkeni bağlanır ve bu değişken HMI’dan yazılır. HMI’da saniye girilecekse, PLC’de bu değer milisaniyeye çevrilip TIME olarak PT’ye aktarılır. Ayrıntılar için HMI nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Eskişehir’de PLC programlama desteği
Makinenizde zamanlayıcı kaynaklı beklenmeyen davranışlar, eski bir programın S7-1200 veya S7-1500’e taşınması ya da yeni bir yazılım için destek gerekiyorsa sahaya gelebiliriz. Bize 0533 454 52 32 numarasından ulaşabilirsiniz; mesai dışında da arayabilirsiniz.

“PLC Zamanlayıcı TON, TOF, TP: TIA Portal S7-1200/1500” ögesine 2 yanıt
[…] markalarda gösterim: Mitsubishi’de OUT T0 K10, TIA Portal‘da (S7-1200/1500) T#5S gibi yazımlar […]
[…] “10 kutuda bir bant dursun”. TIA Portal’daki zamanlayıcılar için TON, TOF, TP yazımıza […]